Nếu bạn có mặt khi toà tuyên án, hạn kháng cáo bản án dân sự sơ thẩm nhìn chung tính từ ngày tuyên án, không chờ tới ngày bạn cầm bản án toàn văn. Vì vậy chuyện "chưa nhận được bản án nên chưa làm đơn" là một trong những cách mất quyền kháng cáo hay gặp nhất. Bạn hoàn toàn có thể làm đơn dựa trên những gì đã nghe tuyên, trích lục bản án và ghi chép của mình, rồi bổ sung lý do khi có bản án đầy đủ.
Bài này đi qua cách làm đơn trong khoảng thời gian lưng chừng đó: lấy thông tin từ đâu, viết phạm vi kháng cáo ra sao để không tự bó tay, và sau khi nhận bản án thì bổ sung thế nào. Hạn cụ thể và cách tính hạn cho từng trường hợp là nội dung riêng, ở đây chỉ nhắc ở mức cần để bạn không chậm tay.
Vì sao hạn có thể chạy trước khi bạn có bản án
Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Chỉ với đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện không có mặt tại phiên toà, hoặc không có mặt khi tuyên án mà có lý do chính đáng, hạn mới tính từ ngày họ nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 cũng tính hạn 15 ngày từ ngày tuyên án với người có mặt.
Trong khi đó, bản án toàn văn cần thời gian để hoàn thiện và gửi đi; nhiều người nhận được bản án khi hạn đã trôi qua một phần đáng kể. Có người chỉ nhận khi hạn đã gần hết. Nếu bạn ngồi chờ bản án để đọc kỹ rồi mới quyết, quỹ thời gian còn lại rất mỏng.
Điều này không có nghĩa là bạn phải viết đơn ngay tối hôm tuyên án. Nó có nghĩa là trong những ngày đầu, bạn nên song song làm hai việc: xin những gì có thể xin được từ toà, và chuẩn bị bản nháp đơn từ những gì đã nghe. Khi cầm bản án, bạn chỉnh lại chứ không bắt đầu từ trang trắng.
Lấy thông tin từ đâu khi chưa có bản án
Ngay sau phiên toà, bạn có thể gom thông tin từ những nguồn sau:
- Ghi chép của chính bạn khi nghe tuyên án. Phần quyết định thường được đọc rõ từng mục: chấp nhận yêu cầu nào, bác yêu cầu nào, số tiền bao nhiêu, ai chịu án phí. Viết lại ngay sau phiên toà khi còn nhớ.
- Trích lục bản án. Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cho phép đương sự được toà cấp trích lục bản án sau khi kết thúc phiên toà. Trích lục có số bản án, ngày tuyên và phần quyết định, đủ để bạn ghi đúng đơn.
- Người đi cùng, luật sư hoặc người đại diện có mặt tại phiên. Đối chiếu ghi chép của nhiều người để tránh nghe nhầm con số hay nghe sót một mục.
- Biên bản phiên toà. Đương sự có quyền xem biên bản phiên toà và yêu cầu ghi sửa đổi, bổ sung nếu thấy chưa đúng; xem biên bản giúp bạn nhớ lại những gì đã được trình bày và nhận định.
- Hồ sơ của bạn từ giai đoạn sơ thẩm. Đơn khởi kiện, bản tự khai, tài liệu đã nộp. Lý do kháng cáo thường bắt đầu từ những yêu cầu bạn đã đưa ra mà toà không chấp nhận.
Nên đến bộ phận văn thư của toà hỏi xin trích lục sớm, mang theo giấy tờ tuỳ thân. Đó là giấy tờ ngắn, thường có nhanh hơn nhiều so với bản án toàn văn.
Viết phạm vi kháng cáo khi chưa đọc hết nhận định
Bám vào phần quyết định. Bạn chưa có phần nhận định, nhưng đã biết phần quyết định. Phạm vi kháng cáo được xác định theo các mục của phần quyết định, nên có thể ghi ngay: kháng cáo mục nào, toàn bộ hay một phần.
Khi còn nghi ngờ, để phạm vi rộng hơn. Sau khi hết hạn kháng cáo, bạn vẫn được bổ sung, thay đổi kháng cáo nhưng không được vượt quá phạm vi ban đầu. Nếu chưa chắc một mục có gây bất lợi cho mình không, đưa mục đó vào phạm vi ngay; khi đọc bản án mà thấy không cần, rút bớt phần đó.
Ghi lý do chính ở mức chắc chắn. Viết những lý do bạn biết chắc từ những gì đã nghe và từ hồ sơ của mình. Đừng đoán nội dung nhận định của toà để phản bác một điều có thể toà không hề viết.
Ghi rõ sẽ bổ sung. Thêm một câu: "Người kháng cáo chưa nhận được bản án toàn văn; sẽ gửi văn bản trình bày bổ sung lý do kháng cáo sau khi nhận được bản án." Câu này giúp toà hiểu vì sao lý do còn ngắn.
Đơn làm sớm và đơn chờ bản án: so sánh
Hai cách làm có ưu và nhược riêng. Bảng giúp bạn thấy vì sao làm đơn sớm thường an toàn hơn:
| Tiêu chí | Làm đơn sớm theo trích lục | Chờ bản án toàn văn mới làm |
|---|---|---|
| Rủi ro quá hạn | Thấp, còn nhiều ngày dự phòng | Cao nếu bản án đến muộn |
| Độ chi tiết của lý do | Lý do chính, bổ sung sau | Đầy đủ ngay từ đầu |
| Phạm vi kháng cáo | Có thể để rộng để giữ quyền | Xác định chính xác hơn |
| Công sức | Phải viết thêm văn bản bổ sung | Viết một lần |
| Khi bản án có điều bất ngờ | Bổ sung được trong phạm vi đã kháng cáo | Có thể không còn thời gian xử lý |
Với phần lớn người dân không có luật sư bên cạnh, cách làm sớm cộng bổ sung sau là lựa chọn chắc chắn hơn. Người có luật sư theo sát vụ án thì có thể có cách sắp xếp khác, nhưng cũng hiếm ai chờ tới ngày cuối.
Sau khi nhận bản án: bổ sung lý do
Khi bản án toàn văn tới tay, làm tiếp theo trình tự này:
- Đọc kỹ phần nhận định, đánh dấu những đoạn toà dựa vào để chấp nhận hoặc bác yêu cầu liên quan tới phạm vi bạn đã kháng cáo.
- So phần quyết định trong bản án với ghi chép và trích lục, kiểm xem có chênh lệch nào về con số, tên người, tài sản.
- Soạn văn bản trình bày bổ sung lý do kháng cáo, ghi rõ bổ sung cho đơn kháng cáo nộp ngày nào, đối với bản án số mấy.
- Trong văn bản, đi theo từng mục đã kháng cáo, trích ngắn đoạn nhận định bạn cho là chưa đúng và nói vì sao.
- Nếu thấy một mục trong phạm vi đã kháng cáo thật ra không cần, cân nhắc rút phần đó và nói rõ trong văn bản.
- Gửi văn bản bổ sung tới toà đang giữ hồ sơ; nếu hồ sơ đã lên toà phúc thẩm thì gửi toà phúc thẩm. Giữ bản sao và chứng từ gửi.
Văn bản bổ sung lý do có thể nộp trong quá trình toà giải quyết, trước phiên phúc thẩm. Cách trình bày lý do và chứng cứ mới là một chủ đề riêng; điều quan trọng ở bước này là đừng mở rộng sang mục ngoài phạm vi đã kháng cáo khi hạn đã hết.
Án hình sự: bị cáo và bị hại chưa có bản án
Trong vụ án hình sự, hạn kháng cáo bản án sơ thẩm cũng là 15 ngày kể từ ngày tuyên án với người có mặt. Bị cáo đang bị tạm giam thường nghe tuyên án tại phiên toà rồi trở về trại, bản án đến sau. Gia đình ở bên ngoài không nên chờ bản án mới bàn chuyện kháng cáo; bị cáo có thể làm đơn ngay tại trại, hoặc trình bày việc kháng cáo trực tiếp với toà để toà lập biên bản, rồi bổ sung lý do sau.
Bị hại và người có quyền lợi liên quan trong vụ án hình sự cũng ở hoàn cảnh tương tự. Phần bồi thường là phần họ quan tâm nhất, và mức bồi thường thường được đọc rõ khi tuyên án. Ghi lại ngay con số, người phải bồi thường, cách thức thực hiện; đó là đủ để viết đơn kháng cáo phần bồi thường trong khi chờ bản án.
Ở án hình sự, nhất là khi bị cáo đang bị tạm giam hoặc mức hình phạt nặng, nên có luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý theo sát. Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí có thể đề nghị trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước hỗ trợ ngay sau phiên sơ thẩm.
Những việc nên tránh trong lúc chờ bản án
Tin vào lời truyền miệng về kết quả. Người ngồi dự phiên toà có thể nhớ sai một con số hay một mục. Dựa vào trích lục hoặc ghi chép của chính bạn, không dựa vào lời kể lại.
Ký văn bản thoả thuận vội vàng. Bên kia có thể đề nghị thoả thuận ngay sau phiên toà. Thoả thuận là điều tốt nếu hai bên thật sự đồng thuận, nhưng đừng ký khi chưa hiểu bản án nói gì và thoả thuận đó ảnh hưởng thế nào tới quyền kháng cáo của mình.
Đăng nội dung vụ án lên mạng xã hội. Việc kể lể công khai không giúp gì cho kháng cáo, còn có thể phát sinh tranh chấp mới về danh dự, uy tín, nhất là khi bạn nêu tên người khác.
Để bản nháp đơn nằm im. Có bản nháp rồi mà không ai hoàn thiện vì cả nhà đều nghĩ người kia sẽ làm. Giao rõ một người chịu trách nhiệm nộp đơn, ghi ngày nộp dự kiến lên lịch, cách ngày cuối của hạn ít nhất vài ngày.
Khi bạn vắng mặt lúc tuyên án
Trường hợp bạn không có mặt tại phiên toà hoặc vắng mặt khi tuyên án mà có lý do chính đáng, luật tính hạn kháng cáo từ ngày bạn nhận được bản án hoặc ngày bản án được niêm yết. Khi đó vấn đề "chưa có bản án" không đặt ra theo cùng cách, nhưng bạn cần giữ bằng chứng ngày nhận: phong bì, giấy báo của bưu điện, biên bản giao nhận.
Nếu bạn nghe tin bản án qua người khác mà chưa nhận được gì, đừng mặc định là hạn chưa chạy. Bản án có thể đã được niêm yết tại nơi cư trú, và ngày niêm yết là mốc tính hạn. Cách an toàn là liên hệ toà ngay để hỏi bản án đã được giao, gửi hay niêm yết chưa, ngày nào.
Với những vụ có nhiều người, có người dự phiên toà và người vắng mặt, hạn của từng người có thể khác nhau. Nếu bạn đang làm đơn thay mặt gia đình hay nhóm người, đừng dùng chung một mốc cho tất cả. Ở những vụ phức tạp như vậy, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc hỏi trực tiếp luật sư để tính đúng hạn cho từng người.
Câu hỏi thường gặp
Chưa nhận được bản án thì hạn kháng cáo đã bắt đầu chưa?
Nếu bạn có mặt khi toà tuyên án, hạn kháng cáo bản án sơ thẩm thường tính từ ngày tuyên án, dù bạn chưa nhận bản án toàn văn. Chỉ khi vắng mặt có lý do chính đáng, hạn mới tính từ ngày nhận hoặc ngày niêm yết bản án.
Trích lục bản án là gì và xin ở đâu?
Trích lục bản án là văn bản ngắn do toà cấp, có thông tin chính của bản án như số, ngày tuyên và phần quyết định. Đương sự xin tại toà đã xử sơ thẩm sau khi kết thúc phiên toà, mang theo giấy tờ tuỳ thân.
Đơn kháng cáo viết theo trích lục có bị coi là thiếu không?
Không, nếu đơn đủ các nội dung chính: ngày làm đơn, người kháng cáo, bản án bị kháng cáo và phạm vi, lý do và yêu cầu, chữ ký. Lý do có thể còn ngắn và được trình bày bổ sung sau khi bạn nhận bản án.
Sau khi nhận bản án có được kháng cáo thêm phần chưa nêu trong đơn không?
Nếu hạn kháng cáo còn, bạn có thể bổ sung phần mới. Nếu hạn đã hết, việc thay đổi, bổ sung không được vượt quá phạm vi kháng cáo ban đầu. Đó là lý do nên để phạm vi đủ rộng ngay trong đơn đầu tiên.
Nghe tuyên án nhầm một con số thì đơn kháng cáo có bị ảnh hưởng không?
Đơn ghi sai con số do nghe nhầm thường được làm rõ khi toà kiểm tra đơn hoặc khi bạn gửi văn bản bổ sung sau khi có bản án. Để hạn chế, nên đối chiếu với trích lục bản án trước khi nộp đơn.
Toà chậm gửi bản án thì có được kéo dài hạn kháng cáo không?
Luật không tự kéo dài hạn kháng cáo chỉ vì bạn chưa nhận bản án khi bạn đã có mặt lúc tuyên án. Nếu vì lý do khách quan mà kháng cáo quá hạn, có thủ tục xét kháng cáo quá hạn, nhưng việc chấp nhận tuỳ toà xem xét lý do, không nên trông vào.