Thắng kiện một phần vẫn có thể kháng cáo, và bạn có thể chỉ kháng cáo phần bị bác thay vì cả bản án. Có nên làm vậy hay không tuỳ vào ba điều: phần bị bác có giá trị bao nhiêu so với phần đã thắng, căn cứ để toà phúc thẩm sửa phần đó có rõ không, và khả năng bên kia cũng kháng cáo phần bất lợi cho họ. Người thắng phần lớn thường có nhiều thứ để mất hơn người thua toàn bộ.
Bài này dành cho người đang cầm bản án mà phần quyết định có cả chữ "chấp nhận" lẫn "không chấp nhận". Nó giúp bạn khoanh vùng phần muốn kháng cáo và nhìn rõ phần nào đang an toàn, phần nào có thể bị kéo vào phúc thẩm.
Thắng một phần trông như thế nào trong bản án
Trong phần quyết định, bạn sẽ thấy các câu như "chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn", rồi liệt kê phần được chấp nhận và câu "không chấp nhận yêu cầu… của nguyên đơn về…". Với bị đơn, thắng một phần có thể là việc toà bác một số yêu cầu của nguyên đơn, hoặc chấp nhận một phần yêu cầu phản tố của bị đơn. Trong vụ ly hôn, thắng một phần có thể là được nuôi con nhưng mức cấp dưỡng thấp hơn mong muốn, hoặc được chia nhà nhưng phải thanh toán chênh lệch cao hơn dự tính.
Điều quan trọng là bản án thường tách ra thành nhiều phần tương đối độc lập. Có phần gắn chặt với nhau, ví dụ tiền gốc và lãi trên tiền gốc đó; có phần gần như tách rời, ví dụ tiền hàng của hai đơn hàng khác nhau. Hiểu cấu trúc này giúp bạn biết kháng cáo một phần có kéo theo phần khác hay không.
Hãy ghi lại cụ thể: phần đã được chấp nhận là bao nhiêu tiền hoặc quyền gì, phần bị bác là bao nhiêu, và bị bác vì lý do gì theo phần nhận định. Nếu phần bị bác có nhiều mục, ghi riêng từng mục.
Phạm vi phúc thẩm: kháng cáo phần nào, toà xem phần đó
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, toà phúc thẩm chỉ xem xét lại phần của bản án sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị hoặc có liên quan đến việc xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị. Phần không bị kháng cáo, kháng nghị sẽ có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. Nói cách khác, nếu chỉ bạn kháng cáo và chỉ kháng cáo phần bị bác, phần bạn đã thắng mà không liên quan sẽ không bị đặt lại lên bàn.
Cụm từ "có liên quan" là chỗ cần cẩn thận. Ví dụ giả định: bạn đòi tiền gốc và lãi, toà chấp nhận tiền gốc nhưng bác lãi vì cho rằng hợp đồng vay không có thoả thuận lãi. Bạn kháng cáo phần lãi. Phần tiền gốc thường không bị xem lại vì việc xác định lãi không làm thay đổi tiền gốc. Nhưng nếu lý do bác lãi lại gắn với việc toà nghi ngờ bản chất của giao dịch, thì cách toà phúc thẩm nhìn giao dịch có thể chạm tới phần khác.
Phần đã có hiệu lực vì không bị kháng cáo có thể được thi hành; chi tiết về hiệu lực từng phần và những phần được thi hành ngay dù bị kháng cáo nên đọc ở bài chuyên về hiệu lực bản án. Ở đây chỉ cần nhớ: khoanh hẹp phần kháng cáo vừa giúp đơn rõ ràng hơn, vừa giữ yên phần bạn đang có lợi.
Ba câu hỏi riêng cho người thắng một phần
Phần bị bác đáng giá bao nhiêu so với cả vụ? Nếu bạn đã nhận được phần lớn điều mình đòi, phần bị bác có thể không đủ lớn để bù cho nhiều tháng chờ thêm và các chi phí. Ngược lại, có vụ phần bị bác lại là phần quan trọng nhất, ví dụ thắng tiền đặt cọc nhưng bị bác yêu cầu tiếp tục thực hiện hợp đồng mua bán nhà.
Toà bác vì thiếu chứng cứ hay vì cách hiểu luật? Bác vì thiếu chứng cứ mà bạn vẫn không có thêm gì thì kháng cáo khó thay đổi. Bác vì cách hiểu điều khoản hợp đồng hoặc quy định pháp luật thì còn chỗ để tranh luận, nhất là khi có tài liệu trong hồ sơ ủng hộ cách hiểu của bạn.
Bên kia có lý do gì để kháng cáo phần họ thua không? Nếu bên kia cũng thua một phần, họ có thể kháng cáo. Khi đó phần bạn đã thắng sẽ bị toà phúc thẩm xem lại theo kháng cáo của họ, bất kể bạn có kháng cáo hay không. Việc bạn kháng cáo không gây ra điều này, nhưng nó thay đổi cách bạn tính: nếu đằng nào phúc thẩm cũng diễn ra, việc kháng cáo thêm phần của mình tốn ít hơn so với khi chỉ một mình bạn kháng cáo.
Các kiểu thắng một phần và hướng cân nhắc
Một số kiểu phổ biến, kèm điều thường được cân nhắc. Đây là gợi ý để bạn tự nhận diện, không phải lời khuyên cho vụ cụ thể.
| Kiểu thắng một phần | Điều nên kiểm | Hướng cân nhắc thường gặp |
|---|---|---|
| Được tiền gốc, bị bác lãi hoặc phạt | Hợp đồng có thoả thuận lãi, phạt rõ không; mức có vượt luật không | Kháng cáo khi có điều khoản rõ mà toà không áp dụng |
| Được bồi thường nhưng thấp hơn yêu cầu | Toà bác khoản nào, vì thiếu chứng từ hay vì không được tính | Kháng cáo khoản có chứng từ; bỏ khoản chỉ có lời kể |
| Được nuôi con, cấp dưỡng thấp | Thu nhập của bên kia có chứng minh được không | Cân nhắc kỹ vì mức cấp dưỡng có thể yêu cầu thay đổi sau này khi có căn cứ |
| Được chia tài sản, phần chênh lệch cao | Giá trị định giá có phù hợp thị trường lúc xử không | Có thể đề nghị định giá lại nếu có căn cứ |
| Bị buộc trả, nhưng bên kia bị bác một phần | Mình có lý do thật để phản đối phần bị buộc không | Kháng cáo có thể khiến bên kia cũng kháng cáo phần họ bị bác |
Dòng về cấp dưỡng đáng chú ý: luật cho phép yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng khi có lý do chính đáng về sau, nên không phải mọi bất đồng về con số đều phải giải quyết bằng kháng cáo ngay lúc này.
Án phí khi thắng một phần và khi kháng cáo phần nhỏ
Ở cấp sơ thẩm, nguyên tắc chung là mỗi bên chịu án phí tương ứng với phần mình thua: nguyên đơn chịu án phí đối với phần yêu cầu không được chấp nhận, bị đơn chịu án phí đối với phần yêu cầu của nguyên đơn được chấp nhận. Vì vậy người thắng một phần cũng có thể phải chịu một phần án phí sơ thẩm. Nếu toà phúc thẩm sửa bản án, án phí sơ thẩm được tính lại theo kết quả mới.
Ở cấp phúc thẩm, người kháng cáo tạm ứng án phí phúc thẩm, trừ khi được miễn. Án phí phúc thẩm của nhiều loại vụ việc là mức cố định theo loại vụ, không tăng theo giá trị phần kháng cáo. Điều này có nghĩa là kháng cáo một phần nhỏ không làm án phí phúc thẩm nhỏ đi; khoản tiền bạn có thể mất nếu thua ở phúc thẩm gần như giống nhau dù phần kháng cáo lớn hay nhỏ.
Vì thế, với phần bị bác quá nhỏ, chi phí cố định của kháng cáo cộng với thời gian chờ có thể vượt phần có thể giành lại. Ngược lại, khi phần bị bác đủ lớn và có căn cứ, án phí phúc thẩm thường không phải yếu tố quyết định. Mức cụ thể hãy đối chiếu văn bản về án phí, lệ phí toà án hiện hành hoặc thông báo của toà.
Những sai lầm hay gặp khi kháng cáo một phần
Các lỗi dưới đây thường gặp ở người thắng một phần, và đều tránh được nếu bỏ thêm một buổi để đọc kỹ:
- Ghi "kháng cáo toàn bộ bản án" cho chắc. Làm vậy là tự đưa phần đã thắng của mình vào phạm vi xem xét, trong khi bạn không hề muốn sửa phần đó.
- Kháng cáo phần bị bác nhưng lý do lại nói về phần đã thắng. Đơn dài, lẫn lộn, toà phải yêu cầu làm rõ; phần lý do cần bám đúng vào phần mình yêu cầu sửa.
- Quên rằng phần bị bác gắn với phần đã thắng. Ví dụ kháng cáo đòi thêm tiền lãi trên một khoản nợ mà chính bạn từng thừa nhận đã được trả một phần; toà phúc thẩm có thể phải nhìn lại cả khoản nợ.
- Không tính án phí sơ thẩm sẽ được tính lại. Khi phần nội dung được sửa, án phí sơ thẩm cũng đổi theo; bỏ qua điểm này khiến phép tính được – mất lệch.
- Chờ bên kia kháng cáo rồi mới quyết. Thời hạn hai bên chạy song song, chờ đợi dễ khiến bạn lỡ hạn của mình.
Đọc lại đơn trước khi nộp với một câu hỏi duy nhất: người đọc lần đầu có hiểu ngay mình muốn sửa phần nào, vì sao, sửa thành gì hay không.
Ví dụ giả định: thắng tiền đặt cọc, thua phần phạt cọc
Anh Minh ở Đà Nẵng đặt cọc mua một căn nhà, bên bán sau đó không bán. Anh kiện đòi lại tiền cọc và tiền phạt cọc theo thoả thuận. Toà sơ thẩm buộc bên bán trả lại tiền cọc, nhưng bác phần phạt cọc vì cho rằng việc không giao kết hợp đồng có một phần lỗi do anh chậm chuẩn bị tiền. Bên bán không đồng ý trả lại cọc nhưng phần thua của họ chỉ là trả lại chính số tiền đã nhận.
Anh Minh đọc lại hồ sơ, thấy trong đó có tin nhắn bên bán báo đã bán cho người khác từ trước ngày hẹn ký, trong khi tài khoản của anh đủ tiền từ nhiều ngày trước. Phần nhận định của toà không nhắc tới tin nhắn này. Đây là căn cứ cụ thể. Phần phạt cọc đủ lớn để đáng theo đuổi. Rủi ro là bên bán cũng kháng cáo, nhưng phần họ có thể kháng cáo chỉ là nghĩa vụ trả lại cọc, khó có lý lẽ để đảo ngược.
Trong ví dụ này, kháng cáo phần phạt cọc là lựa chọn có cơ sở. Nếu không có tin nhắn kia, và hồ sơ cho thấy anh thật sự chậm tiền, cùng một phần bị bác đó lại là phần khó sửa.
Câu hỏi thường gặp
Chỉ kháng cáo phần bị bác thì phần đã thắng có được thi hành ngay không?
Phần không bị kháng cáo, kháng nghị và không liên quan đến nội dung bị kháng cáo sẽ có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị, và khi đó có thể yêu cầu thi hành. Nếu bên kia kháng cáo chính phần đó thì nó chưa có hiệu lực. Bạn có thể hỏi toà hoặc cơ quan thi hành án để xác nhận.
Đơn kháng cáo có cần ghi rõ phần nào không?
Có. Đơn phải nêu bản án bị kháng cáo và kháng cáo toàn bộ hay một phần, nếu một phần thì phần nào, kèm lý do và yêu cầu. Ghi mơ hồ dễ dẫn tới việc toà yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn, mất thêm thời gian.
Thắng một phần mà bên kia kháng cáo thì mình có phải kháng cáo theo không?
Không bắt buộc. Khi bên kia kháng cáo, toà sẽ thông báo cho bạn và bạn có quyền gửi văn bản trình bày ý kiến về kháng cáo đó. Kháng cáo của riêng bạn chỉ cần khi bạn muốn toà sửa phần bất lợi cho mình, và phải còn trong thời hạn.
Thắng một phần trong vụ án hình sự với tư cách bị hại thì sao?
Bị hại có quyền kháng cáo phần bản án liên quan tới quyền lợi của mình, ví dụ phần bồi thường, hoặc đề nghị tăng hình phạt. Cách cân nhắc tương tự: phần nào chưa thoả đáng, căn cứ là gì. Vụ án hình sự nên có ý kiến luật sư hoặc trợ giúp pháp lý trước khi quyết định.
Toà phúc thẩm có thể sửa phần mình không kháng cáo theo hướng bất lợi không?
Nguyên tắc là toà phúc thẩm chỉ xem xét phần bị kháng cáo, kháng nghị hoặc có liên quan. Phần bạn đã thắng chỉ bị xem lại nếu bên kia kháng cáo, Viện kiểm sát kháng nghị, hoặc phần đó gắn chặt với nội dung đang được xem xét. Nên kiểm xem có kháng nghị hay không khi nhận thông báo của toà.
Có thể kháng cáo phần bị bác rồi sau đó rút nếu thương lượng được không?
Có thể. Người kháng cáo được rút kháng cáo trước hoặc tại phiên phúc thẩm. Nếu hai bên thoả thuận được, cũng có thể đề nghị toà phúc thẩm công nhận thoả thuận. Dù vậy, chỉ nên kháng cáo khi có căn cứ, không nên dùng kháng cáo như công cụ gây áp lực.