Bạn có căn cứ đề nghị giám định lại hoặc định giá lại khi kháng cáo nếu chỉ ra được kết luận ở sơ thẩm có điểm không chính xác cụ thể: sai đối tượng, sai phương pháp, thiếu dữ liệu, người thực hiện không đủ điều kiện, hoặc giá không phù hợp với thị trường tại thời điểm giải quyết. Không đồng ý với con số thì chưa đủ; cần chỉ ra vì sao con số đó không đáng tin.
Kết luận giám định (về chữ ký, tỷ lệ thương tật, chất lượng công trình, nguyên nhân hư hỏng…) và kết quả định giá tài sản thường là thứ quyết định thắng thua trong nhiều vụ án. Bài này giúp bạn soi lại kết luận bất lợi, phân biệt giám định bổ sung với giám định lại, và viết đề nghị trong đơn kháng cáo. Thủ tục giám định chi tiết và việc tự yêu cầu giám định có bài riêng ở chuyên mục chứng cứ; diễn biến thẩm định, định giá tại giai đoạn phúc thẩm chỉ được nhắc ở đây.
Giám định bổ sung, giám định lại, định giá lại khác nhau thế nào
Theo luật tố tụng dân sự, giám định bổ sung được đặt ra khi kết luận giám định chưa rõ, chưa đầy đủ, hoặc khi phát sinh vấn đề mới liên quan tới tình tiết đã giám định. Nói cách khác, kết luận không sai nhưng chưa trả lời đủ câu hỏi. Giám định lại được đặt ra khi có căn cứ cho rằng kết luận giám định lần đầu không chính xác, hoặc khi có vi phạm pháp luật trong quá trình giám định. Với trường hợp giám định lại nhiều lần về cùng một nội dung, luật có cơ chế riêng do một hội đồng thực hiện.
Định giá lại tài sản được đặt ra khi có căn cứ cho rằng kết quả định giá không chính xác hoặc không phù hợp với giá thị trường tại thời điểm giải quyết. Điểm "tại thời điểm giải quyết" rất quan trọng: giá nhà đất ở nhiều nơi thay đổi đáng kể trong vài tháng giữa sơ thẩm và phúc thẩm, và đây có thể là căn cứ đề nghị định giá lại ngay cả khi lần định giá đầu được làm đúng.
Trong vụ án hình sự, giám định do cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu; bị cáo, bị hại và những người tham gia tố tụng khác có quyền đề nghị giám định, giám định bổ sung, giám định lại. Nguyên lý về căn cứ đề nghị tương tự: phải chỉ ra kết luận chưa đầy đủ hoặc có dấu hiệu không chính xác.
Dấu hiệu kết luận giám định, định giá đáng xem lại
Đọc kỹ toàn văn kết luận giám định hoặc biên bản định giá (bạn có quyền tiếp cận các tài liệu này) và đối chiếu với các dấu hiệu sau:
- Đối tượng giám định không đúng: mẫu chữ ký so sánh lấy từ giấy tờ không chắc là của người đó, hoặc lấy quá ít mẫu; công trình được khảo sát không phải đúng hạng mục tranh chấp.
- Dữ liệu đầu vào thiếu: giám định thương tật không có đủ hồ sơ điều trị; định giá đất không xem xét vị trí thực tế, lối đi, hiện trạng.
- Phương pháp không phù hợp: kết luận không nêu phương pháp, hoặc phương pháp được nêu không phù hợp với loại đối tượng.
- Người, tổ chức thực hiện: có dấu hiệu không đủ điều kiện, hoặc thuộc trường hợp phải từ chối vì có quyền lợi liên quan tới một bên.
- Kết luận mâu thuẫn: phần mô tả và phần kết luận không khớp nhau, hoặc mâu thuẫn với chứng cứ khác trong hồ sơ.
- Giá lệch thị trường: giá định ra khác xa giá giao dịch phổ biến của tài sản tương tự cùng khu vực, cùng thời điểm, có tài liệu so sánh.
- Thời gian: kết quả định giá đã lâu, giá thị trường thay đổi đáng kể trước khi vụ án được giải quyết xong.
Mỗi dấu hiệu cần được chỉ ra bằng chi tiết cụ thể trong kết luận, không chỉ bằng cảm nhận. Nếu kết luận dày và nhiều thuật ngữ, nên nhờ người có chuyên môn đọc cùng.
Viết đề nghị trong kháng cáo: từ dấu hiệu tới yêu cầu
Mỗi đề nghị nên đi kèm lý do và yêu cầu cụ thể. Các tình huống dưới đây là ví dụ giả định.
| Dấu hiệu | Cách nêu trong đơn | Đề nghị |
|---|---|---|
| Mẫu so sánh chữ ký quá ít | Kết luận chỉ dùng hai mẫu chữ ký từ giấy tờ do nguyên đơn cung cấp, không có mẫu do toà thu thập | Giám định lại với mẫu so sánh thu thập từ cơ quan đang lưu giữ hồ sơ có chữ ký của bị đơn |
| Thiếu hồ sơ điều trị | Kết luận tỷ lệ tổn thương chưa xem xét hồ sơ tái khám sau ba tháng | Giám định bổ sung trên cơ sở hồ sơ tái khám |
| Định giá đất không tính lối đi riêng | Biên bản định giá ghi thửa đất không có lối đi, trong khi hồ sơ thể hiện lối đi riêng ra đường | Định giá lại có xem xét hiện trạng lối đi |
| Giá lệch thị trường | Giá định ra thấp hơn đáng kể so với các giao dịch tương tự cùng khu vực trong năm | Định giá lại, kèm tài liệu tham khảo về giá |
| Người giám định có quan hệ với một bên | Có tài liệu cho thấy người giám định là người lao động của công ty bị đơn | Giám định lại bởi tổ chức, người khác |
Đề nghị cụ thể giúp toà phúc thẩm biết phải làm gì. Đề nghị chung chung kiểu "kết luận không khách quan, đề nghị giám định lại" thường không đủ để toà chấp nhận.
Chi phí, thời gian và rủi ro cần cân nhắc
Chi phí giám định, định giá. Người đề nghị thường phải tạm ứng chi phí; cuối cùng ai chịu tuỳ kết quả và quy định về chi phí tố tụng. Với một số loại giám định chuyên sâu, chi phí có thể đáng kể so với giá trị phần tranh chấp, nên tính trước.
Thời gian. Giám định lại, định giá lại kéo dài thời gian giải quyết vụ án ở phúc thẩm. Nếu phần tranh chấp phụ thuộc vào kết luận đó không lớn, hãy cân nhắc có đáng không.
Kết quả có thể không đổi. Giám định lại có thể cho kết luận giống lần đầu, thậm chí bất lợi hơn. Đề nghị dựa trên dấu hiệu cụ thể có xác suất hữu ích cao hơn đề nghị chỉ vì không thích kết quả.
Nêu từ sơ thẩm sẽ tốt hơn. Nếu ở sơ thẩm bạn đã được thông báo kết quả, có cơ hội phản đối mà không phản đối, việc đề nghị làm lại ở phúc thẩm sẽ cần lời giải thích thuyết phục hơn. Nếu bạn đã phản đối mà toà không xem xét, đó lại là điểm nên nêu rõ.
Khi toà sơ thẩm đã từ chối đề nghị giám định của bạn
Nếu ở sơ thẩm bạn đã đề nghị trưng cầu giám định, giám định lại hoặc định giá lại mà toà từ chối, hãy kiểm xem toà có nêu lý do không và lý do đó có hợp lý không. Việc bị từ chối không có lý do rõ ràng, trong khi kết luận đó quyết định kết quả vụ án, có thể được nêu như một lý do kháng cáo vừa về thủ tục thu thập chứng cứ vừa về đánh giá chứng cứ.
Trong tố tụng dân sự, đương sự còn có quyền tự yêu cầu giám định sau khi đã đề nghị toà trưng cầu mà toà từ chối. Kết quả tự yêu cầu có thể được nộp làm chứng cứ, nhưng giá trị của nó sẽ được toà xem xét cùng các chứng cứ khác. Nếu bạn định đi theo hướng này ở giai đoạn kháng cáo, nên tìm hiểu kỹ điều kiện và cách thực hiện để kết quả không bị gạt vì thủ tục.
Với vụ việc có giám định chuyên sâu như xây dựng, y khoa, kỹ thuật, hoặc tài sản có giá trị lớn, nên có luật sư cùng người có chuyên môn đọc kết luận trước khi viết đề nghị.
Chuẩn bị đề nghị giám định lại, định giá lại trong thời hạn kháng cáo
Thời hạn kháng cáo ngắn, nên làm theo thứ tự ưu tiên sau:
- Xin bản sao đầy đủ kết luận giám định hoặc biên bản định giá, kể cả phần phụ lục, ảnh chụp, bảng tính nếu có.
- Đánh dấu những câu, con số trong kết luận mà bản án dựa vào để quyết định phần bạn kháng cáo.
- Đối chiếu với danh sách dấu hiệu ở trên, ghi lại từng dấu hiệu bạn thấy cùng chi tiết cụ thể.
- Thu thập tài liệu hỗ trợ: hồ sơ điều trị bổ sung, ảnh hiện trạng có ngày chụp, thông tin giao dịch tài sản tương tự, ý kiến bằng văn bản của người có chuyên môn nếu có.
- Viết đề nghị trong đơn kháng cáo hoặc văn bản kèm theo: đề nghị giám định bổ sung, giám định lại hay định giá lại, vì sao, về nội dung gì, có đề xuất tổ chức thực hiện khác không.
- Chuẩn bị tinh thần tạm ứng chi phí nếu toà chấp nhận đề nghị, và theo dõi thông báo của toà về lịch thực hiện.
Nếu thời hạn kháng cáo sắp hết mà chưa kịp thu thập đủ tài liệu hỗ trợ, hãy nộp đơn đúng hạn với đề nghị và lý do chính, rồi gửi bổ sung tài liệu sau. Đừng để lỡ hạn vì chờ đủ giấy tờ.
Phân biệt tranh cãi về kết luận với tranh cãi về cách toà dùng kết luận
Có hai kiểu không đồng ý dễ bị lẫn. Kiểu thứ nhất là cho rằng kết luận giám định, kết quả định giá tự nó sai: sai đối tượng, sai phương pháp, sai giá. Kiểu thứ hai là chấp nhận kết luận đúng, nhưng cho rằng toà đã dùng nó sai: ví dụ kết luận chỉ xác định chữ ký là của một người, còn toà suy ra người đó đã nhận tiền; hoặc kết quả định giá cả căn nhà, còn toà áp vào việc chia một phần đất.
Kiểu thứ nhất dẫn tới đề nghị giám định lại, định giá lại. Kiểu thứ hai không cần làm lại gì; đó là lý do về đánh giá chứng cứ hoặc áp dụng pháp luật, và có thể được toà phúc thẩm sửa ngay trên hồ sơ hiện có. Đọc kỹ để biết mình đang ở kiểu nào giúp bạn tránh đề nghị một cuộc giám định tốn thời gian trong khi vấn đề thật nằm ở lập luận của bản án.
Câu hỏi thường gặp
Không đồng ý với kết luận giám định thì có được giám định lại ngay không?
Không tự động. Toà xem xét đề nghị giám định lại khi có căn cứ cho rằng kết luận lần đầu không chính xác hoặc có vi phạm trong quá trình giám định. Bạn cần chỉ ra căn cứ cụ thể, không chỉ là việc không đồng ý.
Giá đất tăng sau sơ thẩm có phải là lý do định giá lại không?
Có thể là căn cứ, vì định giá cần phù hợp với giá thị trường tại thời điểm giải quyết. Bạn nên kèm tài liệu cho thấy giá đã thay đổi đáng kể, như giao dịch tương tự cùng khu vực, để toà có cơ sở xem xét.
Ai chịu chi phí giám định lại nếu kết quả có lợi cho mình?
Chi phí giám định cuối cùng do ai chịu được xác định theo quy định về chi phí tố tụng, thường gắn với việc yêu cầu của bên nào được chấp nhận. Mức và cách tính cụ thể nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi toà đang giải quyết.
Có thể tự thuê tổ chức định giá rồi nộp cho toà phúc thẩm không?
Bạn có thể nộp chứng thư thẩm định giá tự thuê làm tài liệu tham khảo, nhưng giá trị của nó do toà đánh giá cùng chứng cứ khác. Thường hữu ích nhất khi dùng để làm căn cứ đề nghị toà định giá lại, thay vì thay thế kết quả của hội đồng định giá.
Người giám định có thể bị triệu tập ra phiên toà phúc thẩm không?
Có thể. Khi cần làm rõ kết luận, toà có thể triệu tập người giám định để giải thích. Bạn có thể đề nghị trong kháng cáo, ghi rõ những câu hỏi cần người giám định làm rõ để đề nghị có trọng tâm.