Khi bên kia đã kháng cáo, toà phúc thẩm chỉ xem xét phần bị kháng cáo, kháng nghị và phần có liên quan; muốn toà sửa phần bản án đang bất lợi cho mình, bạn phải tự kháng cáo trong thời hạn kháng cáo của mình. Luật tố tụng Việt Nam không có thủ tục "kháng cáo đối ứng" với thời hạn riêng mở ra sau khi nhận thông báo kháng cáo của bên kia; hết hạn là hết quyền kháng cáo.
Vậy có nên kháng cáo theo không? Câu trả lời phụ thuộc vào việc bạn có phần nào thật sự muốn sửa hay không, và rủi ro nếu bên kia rút kháng cáo vào phút chót. Bài này giúp bạn cân nhắc trong hai tình huống: khi thời hạn của bạn còn, và khi đã hết.
Vì sao không thể chỉ "dựa vào" kháng cáo của bên kia
Nhiều người thắng một phần ở sơ thẩm nghĩ: bên kia đã kháng cáo thì vụ án đằng nào cũng lên phúc thẩm, mình cứ lên đó trình bày luôn những gì mình chưa được. Cách nghĩ này dễ dẫn tới thất vọng. Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị; nếu không ai kháng cáo phần bất lợi cho bạn, phần đó nằm ngoài phạm vi, trừ khi nó liên quan chặt tới phần bên kia kháng cáo.
Ví dụ giả định: bạn khởi kiện đòi một khoản tiền và tiền lãi; sơ thẩm chấp nhận khoản tiền gốc nhưng bác phần lãi. Bên kia kháng cáo phần tiền gốc, đề nghị giảm. Nếu bạn không kháng cáo phần lãi, toà phúc thẩm thường chỉ xét có giảm tiền gốc hay không; kết quả tốt nhất cho bạn là giữ nguyên tiền gốc, còn phần lãi đã bị bác vẫn bị bác.
Rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng bên kia rút kháng cáo. Nếu họ rút toàn bộ và bạn không có kháng cáo nào, toà đình chỉ xét xử phúc thẩm, bản án sơ thẩm có hiệu lực, và bạn không còn đường nào để nêu phần lãi nữa.
Khi thời hạn của bạn còn: cân nhắc theo tình huống
Nếu bạn biết bên kia kháng cáo khi thời hạn kháng cáo của mình chưa hết, đây là bảng gợi ý để cân nhắc:
| Tình huống của bạn | Có phần muốn sửa có căn cứ không | Hướng thường chọn |
|---|---|---|
| Thắng toàn bộ ở sơ thẩm | Không có gì để sửa | Không cần kháng cáo; chuẩn bị ý kiến phản bác kháng cáo của bên kia |
| Thắng phần lớn, phần thua nhỏ và thiếu căn cứ | Yếu | Thường không kháng cáo, tập trung bảo vệ phần đã thắng |
| Thắng một phần, phần thua có căn cứ rõ | Có | Cân nhắc kháng cáo phần đó, nêu lý do cụ thể |
| Phần thua của bạn gắn chặt với phần bên kia kháng cáo | Có hoặc không | Toà có thể xem như phần liên quan, nhưng kháng cáo riêng giúp chắc chắn hơn |
| Bạn chỉ muốn "giữ thế" để mặc cả | Không rõ | Không nên; kháng cáo không có căn cứ vẫn tốn án phí và có thể bị giữ nguyên |
Kháng cáo theo là một kháng cáo thật sự: bạn phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm nếu không thuộc diện miễn, và nếu toà giữ nguyên phần bạn kháng cáo, bạn thường phải chịu án phí phúc thẩm. Đừng kháng cáo chỉ vì bên kia đã làm vậy.
Những lý do thật sự để kháng cáo theo
Bạn có một phần bị bác mà có chứng cứ rõ. Đây là lý do mạnh nhất. Việc bên kia kháng cáo chỉ làm bạn cân nhắc lại điều mà lẽ ra vẫn nên làm.
Bạn sợ bên kia rút kháng cáo vào phút chót. Nếu bạn có phần muốn sửa, kháng cáo riêng bảo đảm phần đó vẫn được xét dù bên kia rút. Không có kháng cáo riêng, bạn phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của họ.
Phần bạn thua là hệ quả của cùng một sai sót mà bên kia cũng đang khai thác. Ví dụ toà sơ thẩm định giá tài sản thấp, làm cả hai bên cùng chịu thiệt ở những khoản khác nhau. Nếu bên kia kháng cáo đề nghị định giá lại, bạn có thể kháng cáo để phần của mình cũng được tính lại theo kết quả mới.
Bạn muốn toà phúc thẩm có bức tranh đầy đủ. Khi cả hai cùng kháng cáo, hội đồng xét xử nhìn thấy cả hai phía bất đồng, thay vì chỉ nghe một bên. Điều này đôi khi giúp toà đưa ra phán quyết cân bằng hơn.
Khi thời hạn của bạn đã hết
Đây là tình huống thường gặp, vì bên kia hay nộp đơn sát ngày cuối, và thông báo kháng cáo tới tay bạn sau khi thời hạn của bạn đã qua. Lúc này bạn không thể kháng cáo nữa, trừ trường hợp kháng cáo quá hạn có lý do chính đáng theo quy định, mà lý do "vì bên kia đã kháng cáo" thường không được coi là lý do chính đáng.
Bạn vẫn còn những việc làm được. Một là gửi văn bản ý kiến phản bác kháng cáo của bên kia. Hai là, nếu phần bất lợi cho bạn liên quan tới phần bên kia kháng cáo, nêu rõ mối liên quan đó để hội đồng xét xử cân nhắc khi xem phần liên quan. Ba là chuẩn bị tinh thần rằng kết quả tốt nhất thường là giữ nguyên phần có lợi cho bạn.
Nếu bạn cho rằng bản án có sai sót nghiêm trọng mà cả hai bên đều không kháng cáo hợp lệ, có thể đề nghị Viện kiểm sát xem xét. Việc Viện kiểm sát có kháng nghị hay không do họ quyết định, và thời hạn kháng nghị cũng có giới hạn. Đây là con đường không chắc chắn, không nên trông vào.
Một bản án, ba cách xử lý: ví dụ giả định
Ông A kiện công ty B đòi tiền hàng và tiền phạt vi phạm hợp đồng. Toà sơ thẩm buộc công ty B trả đủ tiền hàng nhưng chỉ chấp nhận một nửa tiền phạt. Ngày thứ mười hai, công ty B kháng cáo phần tiền hàng, cho rằng một lô hàng bị lỗi nên không phải trả. Ông A nhận thông báo khi thời hạn kháng cáo của mình còn hai ngày.
Cách thứ nhất: ông A không kháng cáo, chỉ chuẩn bị bảo vệ phần tiền hàng. Nếu toà phúc thẩm giữ nguyên, ông được đủ tiền hàng và một nửa tiền phạt. Nếu công ty B rút kháng cáo, bản án sơ thẩm có hiệu lực ngay. Cách này hợp khi ông không có căn cứ mới cho nửa tiền phạt bị bác.
Cách thứ hai: ông A kháng cáo phần tiền phạt bị bác vì có biên bản giao hàng chậm mà toà sơ thẩm chưa đánh giá. Khi đó toà phúc thẩm xét cả hai phần. Nếu công ty B rút, phần tiền phạt vẫn được xét. Ông phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm và chịu rủi ro án phí nếu phần này bị giữ nguyên.
Cách thứ ba: ông A dùng hai ngày còn lại để liên hệ công ty B, đề nghị cả hai cùng không theo đuổi phúc thẩm, công ty B trả tiền hàng sớm, ông bỏ phần tiền phạt còn lại. Nếu không thoả thuận được kịp, ông vẫn phải chọn giữa cách một và cách hai trước khi hết hạn.
Trong vụ án hình sự: bị hại khi bị cáo đã kháng cáo
Tình huống này hay xảy ra: bị cáo kháng cáo xin giảm hình phạt, bị hại thấy mức án đã nhẹ hoặc tiền bồi thường chưa đủ. Bị hại có nên kháng cáo theo không? Điều cần hiểu là nếu chỉ bị cáo kháng cáo xin giảm án và không có kháng nghị theo hướng tăng nặng, toà phúc thẩm không thể tăng hình phạt. Muốn toà xem xét tăng hình phạt hoặc tăng bồi thường, bị hại phải tự kháng cáo trong thời hạn.
Nhưng kháng cáo tăng nặng chỉ có ý nghĩa khi có căn cứ: toà sơ thẩm áp dụng tình tiết giảm nhẹ không đúng, bỏ sót tình tiết tăng nặng, hoặc tính thiệt hại thiếu khoản có chứng từ. Nếu chỉ vì bực bội trước việc bị cáo xin giảm án, kháng cáo theo thường không mang lại kết quả, lại kéo dài thời gian cho cả gia đình bị hại.
Bị hại cũng có thể không kháng cáo mà chỉ trình bày ý kiến phản đối việc giảm án tại phiên phúc thẩm, nêu rõ bị cáo đã khắc phục hậu quả tới đâu. Ý kiến này giúp hội đồng xét xử có thông tin đầy đủ khi xem xét kháng cáo của bị cáo.
Nếu quyết định kháng cáo theo khi còn hạn
Thời gian còn lại thường ngắn. Làm theo thứ tự để kịp:
- Xác định chính xác ngày cuối thời hạn kháng cáo của bạn, tính theo trường hợp có mặt hay vắng mặt khi tuyên án.
- Chọn phần muốn kháng cáo, chỉ những phần có căn cứ. Ghi rõ đề nghị toà phúc thẩm sửa theo hướng nào.
- Viết lý do cụ thể, có thể bổ sung chi tiết sau, nhưng phạm vi và yêu cầu phải đủ ngay trong đơn này, vì sau hạn không được mở rộng.
- Nộp đơn cho toà sơ thẩm, trực tiếp hoặc qua bưu chính, giữ bằng chứng ngày nộp, ngày gửi.
- Khi nhận thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm, nộp đúng hạn, hoặc kèm đề nghị miễn nếu thuộc diện được miễn.
Từ đây bạn vừa là người kháng cáo, vừa là người bị kháng cáo. Hai vai trò này cần hai bộ chuẩn bị: lập luận cho phần mình kháng cáo, và phản bác cho phần bên kia kháng cáo.
Câu nên hỏi luật sư trước khi kháng cáo theo
Nếu có điều kiện hỏi người làm nghề trong vài ngày còn lại, những câu sau giúp cuộc trao đổi ngắn mà trúng:
- Phần mình muốn sửa có được toà phúc thẩm xem như phần liên quan tới kháng cáo của bên kia không, hay bắt buộc phải kháng cáo riêng?
- Căn cứ của mình cho phần đó mạnh tới đâu, có chứng cứ nào trong hồ sơ toà sơ thẩm chưa đánh giá không?
- Nếu bên kia rút kháng cáo, khả năng đó cao hay thấp, và mình mất gì nếu không có kháng cáo riêng?
- Mình có thuộc diện được miễn tạm ứng án phí phúc thẩm không?
- Nếu kháng cáo, đơn nên ghi phạm vi rộng tới đâu để sau này không bị chặn khi bổ sung?
Mang theo bản án, thông báo kháng cáo của bên kia mà toà đã gửi, và ghi sẵn ngày bạn nhận bản án, để người tư vấn tính ngay hạn kháng cáo của bạn còn mấy ngày.
Câu hỏi thường gặp
Có thủ tục kháng cáo đối ứng sau khi nhận thông báo kháng cáo của bên kia không?
Không. Mỗi người có quyền kháng cáo trong thời hạn tính từ ngày tuyên án hoặc ngày nhận bản án tuỳ trường hợp. Thông báo kháng cáo của bên kia không mở ra một thời hạn mới cho bạn. Hết thời hạn của mình là hết quyền kháng cáo, trừ trường hợp được chấp nhận kháng cáo quá hạn.
Bên kia kháng cáo thì toà có xem luôn phần mình bị bác không?
Thường chỉ khi phần đó liên quan tới phần bên kia kháng cáo. Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét phần bị kháng cáo, kháng nghị và phần có liên quan. Nếu phần bạn bị bác độc lập với phần bên kia kháng cáo, muốn được xem lại bạn phải tự kháng cáo trong hạn.
Kháng cáo theo có làm tăng rủi ro cho mình không?
Bạn phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm và có thể chịu án phí nếu toà giữ nguyên phần bạn kháng cáo. Ngoài ra, kháng cáo theo không làm toà xét nặng hơn với phần có lợi cho bạn; phần đó đã bị bên kia kháng cáo và đằng nào cũng được xem lại.
Nếu cả hai cùng kháng cáo rồi bên kia rút, phần của mình có bị ảnh hưởng không?
Không mất phần kháng cáo của bạn. Toà đình chỉ phần kháng cáo của bên kia, nhưng vẫn xét xử phúc thẩm phần bạn kháng cáo. Phần bên kia kháng cáo mà không còn ai kháng cáo, kháng nghị thì có hiệu lực theo bản án sơ thẩm.
Có nên kháng cáo theo chỉ để có thêm thế mặc cả với bên kia không?
Không nên. Kháng cáo không có căn cứ vẫn tốn tạm ứng án phí, thời gian chuẩn bị, và thường bị giữ nguyên. Nếu muốn thương lượng, hãy nói chuyện thẳng với bên kia về phương án cụ thể; thế mạnh thật sự nằm ở căn cứ của bạn, không ở số lượng đơn.
Thời hạn kháng cáo của mình tính từ khi nào?
Thường tính từ ngày tuyên án nếu bạn có mặt, hoặc từ ngày bạn nhận được bản án, ngày bản án được niêm yết nếu bạn vắng mặt, tuỳ trường hợp luật định. Hãy tra kỹ cách tính áp dụng cho vụ của mình, vì sai một ngày là mất quyền kháng cáo.