Khi bản án hành chính sơ thẩm huỷ quyết định hoặc tuyên hành vi của cơ quan là trái luật, cơ quan là người bị kiện có quyền kháng cáo như mọi đương sự khác. Câu hỏi đúng không phải "có được kháng cáo không" mà là "bản án sai ở đâu". Nếu toà xác định sai sự việc hoặc áp dụng sai quy định, kháng cáo là con đường chính đáng. Nếu rà lại hồ sơ thấy quyết định thật sự thiếu bước, sai căn cứ, việc chủ động sửa đổi, huỷ bỏ quyết định và thi hành bản án thường đúng tinh thần công vụ hơn, và tránh kéo dài một vụ việc mà cơ quan khó thắng.
Bài này viết cho cán bộ pháp chế, công chức được giao theo dõi vụ án tại uỷ ban nhân dân cấp xã, cấp tỉnh, các sở, cơ quan chuyên môn, và người đứng đầu cơ quan. Người dân đang chờ phúc thẩm khi cơ quan kháng cáo có bài riêng ở trang về phúc thẩm. Bài giữ trung lập: người khởi kiện và cơ quan đều là đương sự với quyền và nghĩa vụ ngang nhau trước toà.
Rà lại bản án trước cuộc họp quyết định
Ngay khi nhận bản án, người theo dõi vụ án nên lập một bản tóm tắt cho người đứng đầu: toà đã kết luận quyết định sai ở điểm nào (thẩm quyền, trình tự, căn cứ, nội dung, thời hạn, hình thức), dựa trên tài liệu gì, phần quyết định buộc cơ quan làm những gì và trong thời hạn nào. Bản tóm tắt nên tách rõ phần toà kết luận về sự việc và phần toà kết luận về áp dụng pháp luật.
Tiếp theo là đối chiếu với hồ sơ ban hành quyết định của chính cơ quan. Có những trường hợp bản án sai vì cơ quan chưa nộp đủ tài liệu ở sơ thẩm: biên bản họp dân, thông báo đã gửi, văn bản lấy ý kiến có trong lưu trữ nhưng không được chuyển cho toà. Đó là lý do kháng cáo có cơ sở, kèm tài liệu và giải trình vì sao chưa nộp. Có trường hợp ngược lại: hồ sơ thật sự thiếu bước, thiếu chữ ký, thiếu căn cứ. Khi đó kháng cáo chỉ làm vụ việc kéo dài.
Bản tóm tắt nên kết thúc bằng một khuyến nghị rõ: kháng cáo toàn bộ, kháng cáo một phần, hay không kháng cáo và tổ chức thi hành.
Vì hạn kháng cáo chỉ có 15 ngày, lịch nội bộ cần ngắn: người theo dõi vụ án gửi bản tóm tắt trong vài ngày đầu, cuộc họp quyết định diễn ra sớm, để còn thời gian soạn đơn và kiểm tra người ký. Một quyết định kháng cáo đưa ra ở ngày cuối thường đi kèm lý do sơ sài.
Kháng cáo hay tự khắc phục: so sánh nhanh
Bảng dưới giúp cuộc họp tập trung vào thực chất. Mỗi dòng là một câu hỏi cần trả lời bằng hồ sơ, không bằng cảm nhận.
| Câu hỏi | Nghiêng về kháng cáo | Nghiêng về tự khắc phục, thi hành |
|---|---|---|
| Bản án sai về sự việc? | Có tài liệu chứng minh sự việc khác với nhận định của toà | Nhận định của toà khớp với hồ sơ |
| Bản án sai về áp dụng pháp luật? | Toà áp dụng văn bản không đúng thời điểm, không đúng lĩnh vực | Toà áp dụng đúng, cơ quan đã hiểu sai quy định |
| Trình tự ban hành có đủ bước? | Đủ bước, có tài liệu chưa nộp ở sơ thẩm | Thiếu bước bắt buộc, không thể bổ sung |
| Ảnh hưởng tới các quyết định tương tự? | Bản án sai có thể tạo cách hiểu sai cho nhiều hồ sơ khác | Sai sót riêng lẻ của một hồ sơ |
| Lợi ích của người dân, doanh nghiệp? | Không có thiệt hại thực tế cho người khởi kiện | Người khởi kiện đang chịu thiệt hại kéo dài |
Khi phần lớn câu trả lời nằm ở cột phải, việc chủ động sửa đổi, huỷ bỏ quyết định, ban hành quyết định mới đúng quy định và báo cáo kết quả thi hành thường là lựa chọn phù hợp.
Ai ký đơn và chuẩn bị đơn thế nào
Đơn kháng cáo của người bị kiện cần đúng người ký, đúng phạm vi. Trình tự gợi ý:
- Xác định người bị kiện ghi trong bản án: cơ quan, hay cá nhân có thẩm quyền như chủ tịch uỷ ban nhân dân. Người ký đơn phải là người bị kiện hoặc người đại diện hợp lệ của người bị kiện.
- Nếu người đứng đầu uỷ quyền, kiểm tra quy định tố tụng hành chính về uỷ quyền của người bị kiện; luật giới hạn người được uỷ quyền trong một số trường hợp, thường là cấp phó. Văn bản uỷ quyền phải ghi rõ phạm vi có quyền kháng cáo.
- Ghi phạm vi kháng cáo: toàn bộ bản án hay phần nào, ví dụ chỉ phần buộc bồi thường.
- Viết lý do theo từng điểm toà đã kết luận, mỗi điểm nêu nhận định của bản án, lý do cho rằng chưa đúng, tài liệu chứng minh.
- Kèm tài liệu chưa nộp ở sơ thẩm, giải trình vì sao chưa nộp.
- Nộp tại toà đã xử sơ thẩm trong hạn 15 ngày; theo dõi thông báo tạm ứng án phí phúc thẩm và nộp theo quy định.
Việc người ký không đúng thẩm quyền hoặc uỷ quyền không đúng phạm vi có thể làm đơn bị yêu cầu sửa hoặc trả lại, trong khi hạn kháng cáo vẫn chạy. Kiểm tra từ đầu đỡ mất thời gian hơn.
Cơ quan đã thay đổi sau sắp xếp năm 2025
Nhiều vụ án hành chính đang giải quyết có người bị kiện là cơ quan đã thay đổi từ ngày 1/7/2025: cơ quan cũ không còn do bỏ cấp huyện, sáp nhập tỉnh, hợp nhất sở; nhiệm vụ chuyển sang cơ quan khác. Cơ quan kế thừa nhiệm vụ cần xác định rõ mình đang tham gia vụ án với tư cách gì, đã được toà đưa vào chưa, và hồ sơ ban hành quyết định gốc đang nằm ở đâu.
Khó khăn thực tế thường gặp là hồ sơ gốc chưa được bàn giao đủ, người từng xử lý đã chuyển công tác. Trước khi quyết định kháng cáo, cơ quan kế thừa nên yêu cầu bàn giao đủ hồ sơ, xác minh lại với người từng xử lý nếu cần, và ghi nhận việc này bằng văn bản. Kháng cáo khi chưa nắm hồ sơ dễ dẫn tới lý do kháng cáo chung chung, không thuyết phục được toà phúc thẩm.
Nếu bản án sơ thẩm xác định người bị kiện chưa đúng với cơ quan đang giữ nhiệm vụ, đây cũng là điểm nên nêu để toà phúc thẩm làm rõ, tránh vướng mắc khi thi hành.
Không kháng cáo thì tổ chức thi hành thế nào
Khi quyết định không kháng cáo, bản án có hiệu lực sau khi hết hạn kháng cáo, kháng nghị. Cơ quan nên chủ động thay vì chờ người được thi hành án làm đơn:
- Phân công một đầu mối chịu trách nhiệm thi hành, ghi rõ thời hạn theo bản án.
- Ban hành văn bản sửa đổi, huỷ bỏ hoặc ban hành quyết định mới đúng trình tự mà bản án đã chỉ ra.
- Thực hiện các nghĩa vụ khác theo bản án, như bồi thường, hoàn trả, cấp giấy tờ.
- Thông báo kết quả cho người được thi hành án và gửi toà theo quy định về thi hành án hành chính.
- Rà soát các hồ sơ tương tự đang xử lý để không lặp lại sai sót.
Chậm thi hành bản án hành chính có thể dẫn tới việc toà ra quyết định buộc thi hành và các hệ quả với người đứng đầu theo quy định. Thi hành án hành chính có bài riêng ở trang về khiếu kiện.
Khi người khởi kiện kháng cáo phần cơ quan đã thắng
Tình huống ngược lại cũng thường gặp: bản án bác một phần yêu cầu của người khởi kiện, và họ kháng cáo phần đó. Cơ quan sẽ nhận thông báo kháng cáo từ toà sơ thẩm và có quyền gửi văn bản trình bày ý kiến. Văn bản này không bắt buộc, nhưng nên làm, vì nó giúp toà phúc thẩm thấy lập luận của cơ quan đối với từng lý do kháng cáo.
Văn bản ý kiến tốt đi theo đúng các lý do mà người kháng cáo nêu: với mỗi lý do, cơ quan trình bày vì sao nhận định của bản án sơ thẩm là đúng, tài liệu nào trong hồ sơ chứng minh. Tránh lời lẽ đánh giá người khởi kiện; toà cần lập luận và tài liệu. Nếu khi rà lại, cơ quan nhận thấy lý do kháng cáo của người dân có cơ sở, đây cũng là lúc cân nhắc tự điều chỉnh quyết định, thay vì chờ toà phúc thẩm sửa.
Cơ quan cũng nên xác định trước ai sẽ dự phiên phúc thẩm và đăng ký với toà theo quy định, để không rơi vào tình trạng vắng mặt hoặc người dự không nắm hồ sơ.
Tránh kháng cáo theo quán tính
Ở một số nơi tồn tại thói quen "cứ thua là kháng cáo" để có thêm thời gian hoặc để không ai phải chịu trách nhiệm quyết định dừng. Cách làm này có chi phí thật: thời gian của cán bộ, tạm ứng án phí, và quan trọng hơn là niềm tin của người dân, doanh nghiệp đang chờ quyền lợi. Một bản án phúc thẩm giữ nguyên sau nhiều tháng chờ không làm cơ quan tốt hơn so với việc thi hành ngay từ đầu.
Ngược lại, khi cơ quan tin bản án sai và có tài liệu, kháng cáo giúp làm rõ cách áp dụng pháp luật cho cả những hồ sơ tương tự. Điều quan trọng là quyết định dựa trên hồ sơ, có ghi nhận lý do bằng văn bản. Khi vụ việc phức tạp, có thể xin ý kiến cơ quan tư pháp, bộ phận pháp chế cấp trên hoặc luật sư trước khi quyết định.
Một cách làm nên duy trì: sau mỗi vụ án hành chính, dù thắng hay thua, cơ quan ghi lại bài học về hồ sơ ban hành quyết định. Danh mục những bước toà đã soi kỹ, những tài liệu toà cần mà cơ quan không có sẵn, là tài sản giúp các quyết định sau đứng vững hơn trước toà.
Câu hỏi thường gặp
Chủ tịch uỷ ban nhân dân là người bị kiện có được uỷ quyền cho người khác ký đơn kháng cáo không?
Luật tố tụng hành chính có quy định riêng về uỷ quyền của người bị kiện là cơ quan, người đứng đầu cơ quan, thường giới hạn người được uỷ quyền là cấp phó. Văn bản uỷ quyền cần ghi rõ phạm vi có quyền kháng cáo. Bạn đối chiếu quy định hiện hành trước khi ký.
Cơ quan nhà nước kháng cáo có phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Người kháng cáo nói chung phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp theo quy định. Cơ quan theo dõi thông báo của toà sơ thẩm và nộp đúng hạn để kháng cáo không bị coi như từ bỏ.
Đang có kháng cáo thì cơ quan có được tự sửa, huỷ quyết định bị kiện không?
Có thể. Cơ quan có thẩm quyền được sửa đổi, bổ sung, huỷ bỏ quyết định hành chính của mình theo quy định. Khi đó người khởi kiện có thể rút đơn hoặc vụ án được giải quyết theo thủ tục phù hợp ở giai đoạn phúc thẩm. Nên thông báo cho toà và các đương sự.
Cơ quan cũ đã giải thể sau sắp xếp thì ai kháng cáo bản án?
Cơ quan kế thừa nhiệm vụ của cơ quan cũ tham gia vụ án và thực hiện quyền kháng cáo. Cơ quan kế thừa cần nắm đủ hồ sơ gốc và kiểm tra tư cách của mình trong bản án; nếu bản án xác định chưa đúng, nêu trong đơn để toà phúc thẩm làm rõ.
Không kháng cáo thì cơ quan phải thi hành bản án trong bao lâu?
Thời hạn thi hành thường được xác định trong bản án và quy định về thi hành án hành chính. Cơ quan nên phân công đầu mối, ghi rõ mốc thời gian và báo kết quả theo quy định; chậm thi hành có thể dẫn tới quyết định buộc thi hành và trách nhiệm của người đứng đầu.