Khi bản án đã xác định bên kia phải bồi thường nhưng số tiền thấp hơn nhiều so với thiệt hại bạn chịu, kháng cáo chỉ có cơ hội khi bạn chỉ ra được từng khoản cụ thể bị bác hoặc bị tính thấp, kèm chứng từ cho khoản đó. Toà phúc thẩm không tự cộng thêm vì thấy "ít quá"; họ xem lại từng khoản theo các nhóm thiệt hại mà Bộ luật Dân sự quy định.
Bài này dành cho người bị thiệt hại về sức khoẻ, tài sản hoặc có người thân mất do hành vi của người khác, chẳng hạn tai nạn giao thông, tai nạn khi thi công, bị hành hung, nhà bị hư hỏng do công trình bên cạnh. Bài cũng có góc của bên bị buộc bồi thường muốn kháng cáo giảm. Phần lỗi và trách nhiệm hình sự, nếu có, được giải quyết theo đường khác; ở đây chỉ nói về phần dân sự.
Bản án bồi thường được chia thành những khoản nào
Bộ luật Dân sự 2015 chia thiệt hại thành các nhóm theo loại quyền bị xâm phạm. Bản án thường liệt kê từng khoản và số tiền được chấp nhận. Muốn kháng cáo, bạn đặt bản án cạnh danh sách dưới đây.
- Sức khoẻ bị xâm phạm: chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khoẻ và chức năng bị mất hoặc giảm sút; thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút; chi phí hợp lý và thu nhập bị mất của người chăm sóc trong thời gian điều trị; khoản bù đắp tổn thất về tinh thần.
- Tính mạng bị xâm phạm: chi phí cứu chữa trước khi chết, chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng cho những người mà người chết có nghĩa vụ cấp dưỡng, khoản bù đắp tổn thất tinh thần cho người thân thích.
- Tài sản bị xâm phạm: tài sản bị mất, bị huỷ hoại hoặc hư hỏng; lợi ích gắn với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất hoặc giảm sút; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.
- Danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm: chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập bị mất, khoản bù đắp tinh thần.
Khoản bù đắp tổn thất tinh thần do các bên thoả thuận; nếu không thoả thuận được thì luật đặt mức tối đa tính theo bội số của mức lương cơ sở, khác nhau giữa sức khoẻ và tính mạng. Mức lương cơ sở thay đổi theo từng thời kỳ, nên khi đọc bản án hãy kiểm toà đã áp dụng mức tại thời điểm nào.
Những khoản hay bị cắt và cách kháng cáo từng khoản
Chi phí điều trị không có hoá đơn. Toà thường chỉ chấp nhận chi phí có chứng từ hoặc có căn cứ hợp lý. Tiền thuốc mua ngoài, tiền thuê xe đi tái khám nếu không có giấy tờ dễ bị bác. Kháng cáo nên kèm những chứng từ còn thiếu, hoặc giải thích vì sao không có hoá đơn và đưa ra căn cứ khác như đơn thuốc, xác nhận của nơi bán.
Thu nhập bị mất không chứng minh được. Người làm công ăn lương có bảng lương, sao kê; người buôn bán nhỏ, làm nghề tự do thường thiếu giấy tờ. Toà có thể tính theo thu nhập trung bình của lao động cùng loại. Nếu bạn cho rằng mức toà áp dụng quá thấp so với nghề thật, hãy chuẩn bị chứng cứ về thu nhập thực tế: sổ sách, xác nhận của người thuê, giao dịch chuyển khoản đều đặn.
Chi phí người chăm sóc bị bỏ. Người thân nghỉ việc để chăm sóc trong thời gian điều trị cũng có thu nhập bị mất. Khoản này hay bị quên ngay từ đơn khởi kiện. Nếu sơ thẩm bạn đã yêu cầu mà toà không giải quyết, nêu trong kháng cáo; nếu chưa từng yêu cầu, toà phúc thẩm thường không xét yêu cầu mới.
Tổn thất tinh thần quá thấp. Toà quyết định trong giới hạn luật định, căn cứ mức độ tổn thương. Kháng cáo cần tài liệu về hậu quả lâu dài: tỷ lệ tổn thương cơ thể theo kết luận giám định, việc mất khả năng làm nghề cũ, phải điều trị tâm lý.
Chi phí điều trị tương lai. Một số thương tích cần phẫu thuật lần hai, tháo đinh, phục hồi chức năng dài hạn. Nếu bản án chỉ tính chi phí đã phát sinh, bạn có thể nêu chi phí sắp phát sinh kèm chỉ định của bác sĩ. Toà sẽ xem xét có căn cứ hay không.
Lỗi của chính người bị thiệt hại: chỗ làm mức bồi thường giảm mạnh
Bộ luật Dân sự quy định khi bên bị thiệt hại cũng có lỗi trong việc gây ra thiệt hại thì chỉ được bồi thường phần thiệt hại tương ứng với mức độ lỗi của bên gây thiệt hại. Ví dụ giả định: tổng thiệt hại được xác định 200 triệu đồng, toà nhận định người bị nạn có lỗi 40% vì đi vào làn đường không được phép, người gây tai nạn chỉ phải bồi thường 120 triệu đồng. Bạn có thể thấy tỷ lệ lỗi thay đổi một chút thì số tiền đã khác hẳn.
Vì vậy, nhiều kháng cáo thật ra không tranh luận về từng khoản tiền mà về tỷ lệ lỗi. Muốn thay đổi tỷ lệ này, bạn cần chỉ ra chứng cứ mà toà sơ thẩm đánh giá chưa đúng: biên bản khám nghiệm hiện trường, sơ đồ hiện trường, kết luận của cơ quan điều tra nếu có, video từ camera xung quanh, lời khai người chứng kiến.
Với tai nạn do phương tiện giao thông cơ giới, luật có quy định riêng về bồi thường do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra: chủ sở hữu, người được giao chiếm hữu phải bồi thường cả khi không có lỗi, trừ một số trường hợp như thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại hoặc do sự kiện bất khả kháng. Nếu bản án áp dụng nhầm giữa quy định chung và quy định về nguồn nguy hiểm cao độ, đây là lỗi áp dụng pháp luật đáng kháng cáo.
Bảng: khoản bị bác và chứng cứ nên bổ sung
Bảng giúp bạn đối chiếu từng khoản bị bác hoặc bị giảm với thứ cần có để kháng cáo. Thiếu chứng cứ ở cột cuối thì kháng cáo khoản đó thường khó thành.
| Khoản | Lý do toà hay bác hoặc giảm | Chứng cứ nên có |
|---|---|---|
| Chi phí điều trị | Không có hoá đơn, chi phí không cần thiết | Hoá đơn, đơn thuốc, chỉ định của bác sĩ, giấy ra viện |
| Thu nhập bị mất | Không chứng minh thu nhập thật | Bảng lương, sao kê, xác nhận của người thuê, sổ sách buôn bán |
| Người chăm sóc | Không yêu cầu hoặc không chứng minh | Thời gian chăm sóc, thu nhập bị mất của người chăm sóc |
| Tổn thất tinh thần | Toà đánh giá mức độ thấp | Kết luận giám định tỷ lệ tổn thương, hậu quả lâu dài |
| Tài sản hư hỏng | Không định giá hoặc định giá thấp | Biên bản giám định, báo giá sửa chữa từ nhiều nơi |
| Cấp dưỡng cho người phụ thuộc | Không chứng minh quan hệ phụ thuộc | Giấy tờ nhân thân, chứng cứ người đó sống dựa vào người chết |
Chứng cứ mới ở giai đoạn phúc thẩm được xem xét, nhưng bạn nên giải thích vì sao sơ thẩm chưa nộp. Nếu toà sơ thẩm đã yêu cầu mà bạn bỏ qua không có lý do chính đáng, khả năng được chấp nhận thấp.
Góc bên bị buộc bồi thường: kháng cáo giảm có căn cứ
Bên bị buộc bồi thường cũng có những căn cứ kháng cáo chính đáng. Phổ biến nhất là toà chấp nhận các chi phí không cần thiết hoặc không liên quan tới thương tích, tính thu nhập bị mất theo mức cao không có chứng cứ, hoặc không xem xét lỗi của bên bị thiệt hại. Khoản đã bồi thường trước, như tiền đã đưa tại bệnh viện hay tiền bảo hiểm đã chi trả cho bên bị thiệt hại, cũng cần được trừ đúng.
Luật còn cho phép giảm mức bồi thường nếu người gây thiệt hại không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình. Đây không phải lý do để từ chối bồi thường, mà là căn cứ để toà cân nhắc mức. Muốn viện dẫn, bạn cần chứng cứ về hoàn cảnh kinh tế thật.
Nếu có bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe hoặc bảo hiểm công trình, doanh nghiệp bảo hiểm có thể được đưa vào vụ án. Khi bản án không xác định rõ trách nhiệm của bên bảo hiểm, các bên có thể nêu trong kháng cáo.
Kháng cáo hay thương lượng: tính đúng thiệt hại thật
Thiệt hại do sức khoẻ thường không dừng ở ngày xét xử. Nếu thương tích để lại di chứng, việc kháng cáo để được tính đúng các khoản dài hạn có ý nghĩa thật. Ngược lại, nếu khoản chênh nhỏ, phụ thuộc vào chứng từ bạn không có, kháng cáo chỉ thêm thời gian chờ đợi và chi phí.
Một cách tính đơn giản giúp bạn quyết định: liệt kê từng khoản bị bác, ghi số tiền và đánh dấu khoản nào có chứng từ trong tay. Cộng riêng các khoản có chứng từ. Nếu tổng đó nhỏ so với thời gian thêm vài tháng đến cả năm và khoản tạm ứng án phí phúc thẩm, việc kháng cáo khó mang lại giá trị. Nếu tổng đó lớn, hoặc có khoản dài hạn như cấp dưỡng, chi phí điều trị tiếp theo, kháng cáo xứng đáng được cân nhắc nghiêm túc.
Hai bên vẫn có thể thương lượng sau khi đã nộp đơn kháng cáo. Một khoản trả ngay, đầy đủ, nhiều khi giá trị hơn một bản án cao hơn mà bên kia không có tài sản thi hành. Vụ có tử vong, thương tật nặng hoặc liên quan vụ án hình sự nên có luật sư theo sát; nếu cần ý kiến nhanh về khoản nào đáng kháng cáo, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn kèm bản án và chứng từ.
Câu hỏi thường gặp
Toà phúc thẩm có tự tăng mức bồi thường khi thấy thấp không?
Toà phúc thẩm xét trong phạm vi kháng cáo và chứng cứ trong hồ sơ. Nếu bạn không kháng cáo phần bồi thường hoặc không có chứng cứ cho khoản muốn tăng, toà thường không tự cộng thêm. Mỗi khoản cần lý do và chứng cứ riêng.
Kháng cáo đòi thêm một khoản chưa yêu cầu ở sơ thẩm được không?
Thường là không. Toà phúc thẩm xem lại những gì đã được giải quyết ở sơ thẩm. Yêu cầu hoàn toàn mới có thể phải khởi kiện bằng vụ án khác, nếu còn thời hiệu. Nên rà kỹ đơn khởi kiện ngay từ đầu để không bỏ sót khoản.
Bên gây tai nạn đã bị xử hình sự thì phần dân sự kháng cáo theo đường nào?
Nếu phần bồi thường được giải quyết trong vụ án hình sự, bạn kháng cáo phần dân sự của bản án hình sự với tư cách bị hại hoặc nguyên đơn dân sự. Nếu phần dân sự được tách ra giải quyết riêng, bạn theo thủ tục dân sự.
Đã nhận một khoản tiền tại bệnh viện thì có bị trừ không?
Khoản tiền bên gây thiệt hại đã đưa để bồi thường sẽ được trừ vào tổng số phải bồi thường. Nên ghi lại số tiền, ngày nhận và mục đích để tránh tranh cãi. Nếu bản án trừ sai số tiền, đây là căn cứ kháng cáo đơn giản.
Người bị thiệt hại không có thu nhập ổn định thì thu nhập bị mất tính thế nào?
Toà xem xét thu nhập thực tế trước khi bị thiệt hại. Nếu không xác định được, toà có thể căn cứ thu nhập trung bình của lao động cùng loại. Bạn nên chuẩn bị chứng cứ về công việc thật để toà không áp mức quá thấp.
Bản án chia lỗi 50:50 có nên kháng cáo không?
Chỉ nên kháng cáo khi có chứng cứ cụ thể cho thấy toà đánh giá sai diễn biến, như video, sơ đồ hiện trường, kết luận giám định. Nếu chỉ dựa vào lời khai của chính mình, khả năng thay đổi tỷ lệ lỗi thấp.