Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là đương sự trong vụ án ly hôn, nên họ có quyền kháng cáo phần bản án đụng tới quyền, nghĩa vụ của chính họ. Cha mẹ một bên có đất mà vợ chồng xây nhà lên, ngân hàng nhận thế chấp căn nhà, người cho vợ chồng vay tiền, anh chị em đứng tên một tài sản — đều có thể ở vị trí này, nếu toà đã đưa họ vào vụ án.
Nhiều người nghĩ vụ ly hôn chỉ là chuyện của hai vợ chồng. Thật ra, khi tranh chấp tài sản có dính tới người thứ ba, quyết định của toà có thể làm thay đổi quyền của người đó. Bài này giải thích ai được kháng cáo, kháng cáo phần nào, cần chuẩn bị gì, và nếu bạn bị ảnh hưởng mà chưa từng được toà mời tham gia thì còn những đường nào. Nội dung theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; tình huống cụ thể nên có luật sư.
Ai là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ ly hôn
Theo luật tố tụng dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là người không khởi kiện, không bị kiện, nhưng việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ. Họ có thể tự đề nghị tham gia, được một bên đề nghị đưa vào, hoặc được toà đưa vào khi thấy cần.
Trong vụ ly hôn, nhóm này thường xuất hiện ở phần tài sản và nợ. Ví dụ giả định: vợ chồng xây nhà trên đất của cha mẹ chồng, nay ly hôn và người vợ yêu cầu chia giá trị căn nhà; cha mẹ chồng là người có quyền lợi liên quan vì quyết định về căn nhà dính tới đất của họ. Ngân hàng nhận thế chấp căn hộ của vợ chồng là người có quyền lợi liên quan khi toà quyết định ai giữ căn hộ và ai trả khoản vay.
Ở phần con, người có quyền lợi liên quan ít gặp hơn, nhưng vẫn có, chẳng hạn ông bà đang trực tiếp nuôi cháu trong trường hợp đặc biệt. Điểm chung là: họ phải có quyền lợi, nghĩa vụ cụ thể bị ảnh hưởng, không phải chỉ là người quan tâm, lo lắng cho một bên.
Những người thường gặp và phần họ có thể kháng cáo
Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp. Mỗi người chỉ kháng cáo được phần bản án liên quan tới quyền, nghĩa vụ của mình, không kháng cáo thay cho vợ hoặc chồng về chuyện ly hôn hay chuyện con.
| Người liên quan | Quyền lợi bị ảnh hưởng | Phần có thể kháng cáo |
|---|---|---|
| Cha mẹ có đất mà vợ chồng xây nhà lên | Quyền sử dụng đất, việc giao nhà trên đất | Phần xác định đất, giao nhà, thanh toán giá trị |
| Ngân hàng nhận thế chấp | Tài sản bảo đảm, khoản vay | Phần giao tài sản thế chấp, phần chia nghĩa vụ trả nợ |
| Người cho vợ chồng vay tiền | Quyền đòi nợ | Phần xác định khoản nợ, người phải trả |
| Người đứng tên tài sản mà một bên cho là tài sản chung | Quyền sở hữu tài sản đứng tên mình | Phần xác định tài sản đó là tài sản chung của vợ chồng |
| Thành viên khác của công ty, hộ kinh doanh | Phần vốn góp, tài sản kinh doanh | Phần chia vốn góp, tài sản dùng cho kinh doanh |
Việc kháng cáo của người liên quan cũng phải trong hạn luật định và nộp tạm ứng án phí phúc thẩm theo quy định, trừ khi thuộc diện được miễn. Hạn kháng cáo và cách tính có bài riêng ở trang về thời hạn.
Lý do kháng cáo thường gặp của người liên quan
Toà xác định sai quyền sở hữu, quyền sử dụng. Cha mẹ có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên mình, nhưng bản án lại coi một phần đất là tài sản chung của vợ chồng vì "đã cho con". Nếu cha mẹ chưa từng tặng cho bằng văn bản theo đúng hình thức, đây là lý do kháng cáo rõ.
Toà không xem xét ý kiến, chứng cứ của người liên quan. Ngân hàng đã gửi văn bản nêu điều kiện của hợp đồng thế chấp, nhưng bản án vẫn giao tài sản thế chấp cho một bên mà không nhắc khoản vay. Bản án như vậy dễ gây vướng khi thi hành.
Phần thanh toán cho người liên quan tính chưa đúng. Khi giao nhà trên đất của cha mẹ cho một bên sở hữu căn nhà, bản án có thể phải giải quyết cả việc sử dụng đất. Nếu cách giải quyết không bảo đảm quyền của người có đất, họ có căn cứ kháng cáo.
Vi phạm thủ tục với người liên quan. Người liên quan không được triệu tập hợp lệ, không nhận được tài liệu, không được tham gia phiên hoà giải về tài sản. Đây là vi phạm thủ tục ảnh hưởng quyền của họ.
Nếu bạn bị ảnh hưởng nhưng chưa được đưa vào vụ án
Đây là tình huống khó hơn. Người không được đưa vào vụ án thì không phải là đương sự, nên thông thường không có quyền kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm. Nhưng bản án vẫn có thể đụng tới tài sản của họ, chẳng hạn chia một căn nhà nằm trên đất của họ mà họ không hề biết vụ ly hôn đang xử.
Nếu bản án chưa có hiệu lực và hồ sơ còn ở giai đoạn kháng cáo, bạn có thể gửi văn bản cho toà, trình bày quyền lợi của mình kèm giấy tờ, đề nghị được tham gia tố tụng. Việc toà có chấp nhận hay không, ở giai đoạn nào, phụ thuộc vào quy định tố tụng và tình trạng hồ sơ; bạn nên hỏi luật sư ngay khi biết tin.
Nếu bản án đã có hiệu lực, việc không đưa người có quyền lợi liên quan vào vụ án có thể là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, là căn cứ để đề nghị người có thẩm quyền xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Bạn gửi đơn đề nghị, người có thẩm quyền quyết định có kháng nghị hay không. Song song, tuỳ tình huống, có thể khởi kiện riêng để bảo vệ quyền của mình. Đây là những đường đặc biệt, nên có người làm nghề đi cùng.
Chuẩn bị kháng cáo cho người có quyền lợi liên quan
Với cha mẹ lớn tuổi hoặc người lần đầu dính tới toà án, trình tự dưới giúp không bỏ sót:
- Xác định chắc mình có tên trong bản án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; nếu không có tên, xem phần ngay trên.
- Đọc phần quyết định liên quan tới tài sản, khoản nợ của mình; ghi rõ đoạn nào không đồng ý.
- Gom giấy tờ gốc chứng minh quyền: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hợp đồng tín dụng, giấy vay, hợp đồng góp vốn.
- Viết đơn kháng cáo chỉ về phần liên quan tới mình, nêu lý do và yêu cầu cụ thể.
- Nếu không tự đi được, có thể uỷ quyền cho người khác theo quy định; phạm vi uỷ quyền kháng cáo có bài riêng ở trang về uỷ quyền.
- Nộp đơn tại toà đã xử sơ thẩm và theo dõi thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm.
Với ngân hàng, tổ chức tín dụng, người ký đơn là người đại diện theo pháp luật hoặc người được uỷ quyền hợp lệ. Hồ sơ nên kèm hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp và tình trạng dư nợ tại thời điểm kháng cáo.
Kháng cáo của người liên quan ảnh hưởng tới phần nào của bản án
Kháng cáo của người có quyền lợi liên quan chỉ đưa lên phúc thẩm phần bản án mà họ kháng cáo, cùng những phần có liên quan trực tiếp tới phần đó. Thông thường, nếu vợ chồng không ai kháng cáo việc ly hôn và việc nuôi con, các phần này có thể có hiệu lực khi hết hạn kháng cáo mà không chờ phúc thẩm, còn phần tài sản bị kháng cáo thì chờ toà phúc thẩm xét. Việc xác định chính xác phần nào đã có hiệu lực nên hỏi lại toà đã xử sơ thẩm, vì phụ thuộc vào nội dung từng đơn kháng cáo và có hay không kháng nghị của Viện kiểm sát.
Điều này quan trọng với cả hai vợ chồng. Ví dụ giả định: cha mẹ chồng chỉ kháng cáo phần giao căn nhà trên đất của họ. Hai vợ chồng vẫn biết chắc quan hệ hôn nhân đã chấm dứt nếu phần đó không bị ai kháng cáo, nhưng chưa thể làm thủ tục sang tên, bán hay thế chấp căn nhà cho tới khi có bản án phúc thẩm.
Với khoản vay thế chấp đang chạy, kỳ trả nợ vẫn tới hạn hằng tháng trong lúc chờ. Hai bên nên thống nhất tạm ai trả, trả bằng tài khoản nào, và báo cho ngân hàng biết vụ việc đang ở giai đoạn phúc thẩm, để tránh nợ quá hạn làm mọi người cùng thiệt.
Khi quan hệ gia đình đan vào vụ việc
Kháng cáo của cha mẹ một bên trong vụ ly hôn của con thường không chỉ là chuyện pháp lý. Bên còn lại dễ coi đó là "nhà chồng đứng về phía chồng" hay "nhà vợ ra mặt", và căng thẳng tăng thêm. Người liên quan nên giữ đơn kháng cáo đúng trong phạm vi quyền lợi của mình: đất của mình, tiền của mình, không bình luận về chuyện hôn nhân hay việc nuôi cháu.
Với bên vợ hoặc chồng đang ly hôn, khi thấy cha mẹ bên kia kháng cáo, đừng vội coi là tấn công cá nhân. Đọc lý do kháng cáo, xem họ đòi quyền gì, rồi chuẩn bị chứng cứ trả lời đúng phần đó. Nếu căn nhà xây bằng tiền của hai vợ chồng trên đất của cha mẹ, câu hỏi thực sự là giá trị căn nhà được thanh toán thế nào, chứ không phải ai thắng ai.
Tranh chấp có nhiều bên, nhiều tài sản và dính đất đai là loại nên có luật sư. Muốn hỏi nhanh trước khi quyết định, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, kèm bản án và giấy tờ về tài sản liên quan.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ chồng có được kháng cáo bản án ly hôn của con không?
Được, nếu cha mẹ là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án, chẳng hạn đất của họ bị đụng tới. Họ chỉ kháng cáo phần liên quan tới quyền lợi của mình, không kháng cáo về việc ly hôn hay nuôi con.
Ngân hàng không đồng ý cách chia khoản vay thì làm gì?
Nếu ngân hàng được đưa vào vụ án, ngân hàng có thể kháng cáo phần giao tài sản thế chấp, phần chia nghĩa vụ trả nợ. Ngoài ra, quyền của ngân hàng theo hợp đồng vẫn có hiệu lực trừ khi ngân hàng đồng ý thay đổi.
Không được toà mời tham gia mà bản án chia tài sản của mình thì sao?
Người không phải đương sự thường không có quyền kháng cáo. Bạn có thể đề nghị được tham gia nếu vụ việc còn đang giải quyết, hoặc gửi đơn đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm nếu bản án đã có hiệu lực, và có thể khởi kiện riêng. Nên hỏi luật sư ngay.
Người có quyền lợi liên quan có phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Có, theo quy định chung như các đương sự khác khi kháng cáo, trừ khi thuộc diện được miễn hoặc không phải nộp theo quy định hiện hành về án phí. Toà sẽ thông báo khi nhận đơn.
Cha mẹ già yếu có thể uỷ quyền cho con khác đi kháng cáo không?
Có thể uỷ quyền theo quy định của pháp luật tố tụng. Văn bản uỷ quyền nên ghi rõ phạm vi, trong đó có việc kháng cáo. Phạm vi uỷ quyền kháng cáo có bài riêng ở trang về uỷ quyền của cụm.