Trong vụ án hình sự, bị cáo, bị hại và những người khác đã kháng cáo đều có quyền rút một phần hoặc toàn bộ kháng cáo trước khi bắt đầu phiên toà phúc thẩm hoặc ngay tại phiên toà. Nếu mọi kháng cáo, kháng nghị liên quan đều được rút, toà cấp phúc thẩm đình chỉ xét xử phúc thẩm và bản án sơ thẩm có hiệu lực pháp luật từ ngày ra quyết định đình chỉ; hình phạt và phần bồi thường trong bản án bắt đầu được thi hành.
Quyết định rút kháng cáo trong án hình sự nặng hơn nhiều so với án dân sự, vì nó gắn với tự do và thời gian chấp hành án của một con người. Bài này giải thích ai được rút, rút bằng cách nào khi bị cáo đang bị tạm giam, rút thì kéo theo những gì, và những câu hỏi gia đình nên làm rõ với luật sư trước khi bị cáo hoặc bị hại ký đơn. Đây là thông tin phổ thông theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và các lần sửa đổi; không thay cho ý kiến của người bào chữa trong vụ cụ thể.
Ai đã kháng cáo thì người đó rút
Trong án hình sự, nhiều người có quyền kháng cáo: bị cáo, người đại diện của bị cáo, người bào chữa trong những trường hợp luật cho phép, bị hại và người đại diện của bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án. Mỗi kháng cáo là của riêng người đã ký đơn hoặc đã trình bày kháng cáo tại toà. Vì vậy chỉ người đó, hoặc người được luật cho phép thay mặt họ, mới rút được kháng cáo ấy.
Gia đình bị cáo thường nghĩ mình có thể "rút giúp". Cha mẹ, vợ chồng của bị cáo đã thành niên không có quyền tự rút kháng cáo của bị cáo. Họ có thể khuyên, có thể nhờ luật sư giải thích, nhưng quyết định và chữ ký phải là của bị cáo. Với bị cáo là người dưới 18 tuổi hoặc có nhược điểm về thể chất, tâm thần, người đại diện và người bào chữa có vai trò lớn hơn, và việc rút nên được bàn thật kỹ giữa bị cáo, gia đình và người bào chữa.
Một điểm hay bị bỏ qua: kháng nghị của Viện kiểm sát không phải là kháng cáo. Bị cáo rút kháng cáo của mình thì không làm mất kháng nghị của Viện kiểm sát, nếu có. Khi đó vụ án vẫn lên phiên phúc thẩm và hội đồng xét xử vẫn xem xét theo phạm vi kháng nghị.
Rút kháng cáo của ai thì kéo theo điều gì
Bảng sau tóm tắt hệ quả thường gặp theo người rút. Đây là nguyên lý chung; vụ cụ thể có thể có thêm kháng cáo, kháng nghị khác làm thay đổi kết quả.
| Người rút | Nội dung đã kháng cáo | Điều thường xảy ra sau khi rút |
|---|---|---|
| Bị cáo | Xin giảm hình phạt, xin án treo, kêu oan | Nếu không còn kháng cáo, kháng nghị nào khác về phần hình phạt của bị cáo, bản án sơ thẩm về phần đó có hiệu lực và được đưa ra thi hành |
| Bị hại | Đề nghị tăng hình phạt hoặc tăng bồi thường | Nếu Viện kiểm sát không kháng nghị theo hướng tăng nặng, toà phúc thẩm không còn căn cứ để tăng hình phạt đối với bị cáo |
| Nguyên đơn dân sự, người có quyền lợi liên quan | Phần bồi thường, tài sản, vật chứng | Phần dân sự trong bản án có hiệu lực theo sơ thẩm nếu không ai khác kháng cáo phần đó |
| Một trong nhiều bị cáo | Hình phạt của riêng mình | Chỉ phần của bị cáo đó đình chỉ; vụ án vẫn xét với những bị cáo còn kháng cáo, và toà vẫn có thể xem phần liên quan |
Dòng thứ hai liên quan đến một nguyên tắc quan trọng: toà phúc thẩm chỉ được sửa bản án theo hướng bất lợi cho bị cáo khi có kháng nghị của Viện kiểm sát hoặc kháng cáo của bị hại theo hướng đó. Vì vậy khi bị hại rút kháng cáo đòi tăng hình phạt và không có kháng nghị tăng nặng, bị cáo thường không còn phải lo bị tăng án ở phúc thẩm.
Bị cáo đang bị tạm giam muốn rút kháng cáo: các bước
Phần lớn bị cáo kháng cáo xin giảm án đang bị tạm giam chờ phúc thẩm. Việc rút đi theo trình tự:
- Bị cáo trao đổi với người bào chữa, nếu có, về lý do muốn rút và hệ quả. Gia đình có thể nhắn qua luật sư, nhưng không thay bị cáo quyết định.
- Bị cáo viết đơn rút kháng cáo, ghi họ tên, bản án bị kháng cáo, phạm vi rút (toàn bộ hay phần nào), ký tên hoặc điểm chỉ.
- Đơn được gửi qua cơ sở giam giữ nơi bị cáo đang bị tạm giam. Cơ sở giam giữ có trách nhiệm chuyển đơn tới toà án; gia đình có thể hỏi cán bộ quản giáo hoặc toà để biết đơn đã được chuyển hay chưa.
- Toà cấp phúc thẩm xem xét và, nếu không còn kháng cáo, kháng nghị khác, ra quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với bị cáo đó. Quyết định được gửi cho bị cáo và những người liên quan.
- Sau khi bản án có hiệu lực, bị cáo được đưa đi chấp hành án theo quyết định thi hành án; thời gian đã bị tạm giữ, tạm giam được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù theo quy định.
Nếu bị cáo được tại ngoại, bị cáo tự nộp đơn rút tại toà đang giữ hồ sơ hoặc trình bày tại phiên toà. Trong cả hai trường hợp, nên giữ một bản sao hoặc ghi lại ngày nộp.
Những lý do bị cáo thường cân nhắc rút kháng cáo
Muốn sớm đi chấp hành án. Thời gian chờ phúc thẩm, bị cáo thường ở nơi tạm giam với điều kiện khác trại giam. Một số bị cáo có mức án không quá dài chọn rút để bản án có hiệu lực, sớm được chuyển đi chấp hành án và tính tới các chế độ của người chấp hành án. Đây là lựa chọn cá nhân, cần hiểu rõ trước khi quyết.
Đã khắc phục hậu quả, nhưng không có gì mới ngoài thế. Nhiều bị cáo kháng cáo để trình thêm tình tiết giảm nhẹ. Nếu sau khi tính kỹ thấy tình tiết mới không đáng kể, hoặc toà sơ thẩm đã áp dụng đủ, kháng cáo khó thay đổi nhiều. Ngược lại, nếu thật sự có tình tiết mới đáng kể, ví dụ bồi thường xong sau phiên sơ thẩm, thì rút có thể là bỏ lỡ cơ hội.
Kêu oan nhưng thiếu căn cứ để trình bày. Kháng cáo kêu oan cần chỉ ra chứng cứ hoặc sai sót cụ thể. Rút kháng cáo kêu oan là một quyết định lớn; bản án có hiệu lực rồi thì con đường xem lại chỉ còn giám đốc thẩm, tái thẩm do cơ quan có thẩm quyền quyết định kháng nghị. Bị cáo nên nói chuyện với luật sư trước khi rút.
Áp lực từ người khác. Không ai được đe doạ hay hứa hẹn để bị cáo hoặc bị hại rút kháng cáo. Nếu có dấu hiệu như vậy, hãy báo với người bào chữa, với toà hoặc cơ quan có thẩm quyền trước khi ký bất cứ đơn nào.
Bị hại rút kháng cáo: những điều cần biết
Bị hại thường kháng cáo vì cho rằng hình phạt quá nhẹ hoặc mức bồi thường chưa đủ. Sau sơ thẩm, gia đình bị cáo có khi chủ động gặp để bồi thường thêm, và bị hại cân nhắc rút kháng cáo. Rút trong tình huống này là quyền của bị hại, nhưng nên chú ý thứ tự: nhận đủ khoản bồi thường đã thoả thuận, có giấy biên nhận ghi rõ khoản tiền liên quan tới vụ án nào, rồi mới nộp đơn rút. Rút trước, nhận sau là đặt mình vào thế phải đi đòi.
Việc rút kháng cáo của bị hại khác với "đơn bãi nại". Bãi nại, hay rút yêu cầu khởi tố, chỉ có ý nghĩa pháp lý đặc biệt trong một số tội mà luật quy định khởi tố theo yêu cầu của bị hại; với các tội khác, đơn đó thường chỉ được xem như một tình tiết để toà cân nhắc giảm nhẹ. Rút kháng cáo thì đơn giản hơn: bị hại chấp nhận phần bản án sơ thẩm liên quan tới mình.
Nếu bị hại là người dưới 18 tuổi, người đại diện hợp pháp làm thủ tục; quyết định cần đặt lợi ích của người bị hại lên trước, không phải lợi ích của người lớn trong gia đình.
Phần bồi thường và án phí khi bị cáo rút kháng cáo
Bản án hình sự sơ thẩm thường có hai mảng: phần hình phạt và phần trách nhiệm dân sự, tức bồi thường, trả lại tài sản, xử lý vật chứng. Bị cáo kháng cáo xin giảm án thì thường chỉ đụng tới phần hình phạt; rút kháng cáo đó không làm thay đổi gì ở phần bồi thường. Nếu bị cáo kháng cáo cả phần bồi thường, đơn rút cần ghi rõ rút cả hai phần hay chỉ một phần.
Khi phần dân sự có hiệu lực, người được bồi thường có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành. Khoản tiền gia đình bị cáo đã nộp trước để khắc phục hậu quả, nếu có biên lai nộp tại cơ quan thi hành án hoặc toà, sẽ được trừ vào nghĩa vụ; gia đình nên giữ đủ biên lai để đối chiếu.
Về án phí hình sự phúc thẩm, người kháng cáo thường phải chịu nếu toà phúc thẩm giữ nguyên bản án theo phần họ kháng cáo, và có những người được miễn theo quy định về án phí, lệ phí toà án. Khi rút kháng cáo, việc chịu án phí phúc thẩm được ghi trong quyết định đình chỉ; nếu thấy có điểm chưa rõ, gia đình hỏi lại toà hoặc người bào chữa.
Khi nào cần luật sư trước khi rút
Với án hình sự, ý kiến của người bào chữa gần như luôn đáng có trước khi rút. Đặc biệt nên hỏi trong các trường hợp:
- Bị cáo kháng cáo kêu oan hoặc cho rằng tội danh bị xác định sai.
- Mức hình phạt sơ thẩm dài, hoặc có hình phạt bổ sung, biện pháp tư pháp ảnh hưởng lớn tới gia đình như tịch thu tài sản.
- Có nhiều bị cáo trong vụ án, và kháng cáo của người này liên quan tới vai trò của người khác.
- Có tình tiết mới phát sinh sau phiên sơ thẩm mà bị cáo chưa biết có nên đưa ra hay không.
- Bị cáo dưới 18 tuổi, hoặc gia đình và bị cáo có ý kiến khác nhau về việc rút.
Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo luật, như người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng, người dưới 18 tuổi và một số nhóm khác, có thể đề nghị trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh, thành nơi mình sống cử người tham gia. Gia đình cũng có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu trước các câu cần hỏi người bào chữa.
Câu hỏi thường gặp
Gia đình có được rút kháng cáo thay bị cáo không?
Không, nếu bị cáo đã thành niên và có đủ năng lực. Kháng cáo là của bị cáo nên việc rút cũng phải do bị cáo quyết định và ký. Gia đình chỉ có thể trao đổi, khuyên bảo, hoặc nhờ luật sư giải thích hệ quả để bị cáo tự quyết.
Bị cáo rút kháng cáo thì có bị tăng án không?
Rút kháng cáo không làm tăng án. Nếu không còn kháng nghị hay kháng cáo nào khác, bản án sơ thẩm có hiệu lực với đúng mức hình phạt đã tuyên. Chỉ khi có kháng nghị của Viện kiểm sát hoặc kháng cáo của bị hại theo hướng tăng nặng thì phúc thẩm mới có thể làm xấu hơn cho bị cáo.
Đã rút kháng cáo, sau này phát hiện chứng cứ mới thì sao?
Bản án đã có hiệu lực thì không còn đường phúc thẩm. Nếu phát hiện tình tiết mới quan trọng hoặc sai sót nghiêm trọng, người dân có thể làm đơn đề nghị người có thẩm quyền xem xét kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, nhưng việc kháng nghị hay không do cơ quan đó quyết định.
Bị hại rút kháng cáo có cần bị cáo đồng ý không?
Không. Rút kháng cáo là quyền của chính người đã kháng cáo. Bị hại chỉ cần làm đơn rút gửi toà hoặc trình bày tại phiên toà. Trước khi rút vì đã nhận bồi thường, bị hại nên nhận đủ tiền và giữ giấy biên nhận ghi rõ khoản bồi thường cho vụ án nào.
Bị cáo rút kháng cáo tại phiên toà có được không?
Được. Tại phiên toà phúc thẩm, hội đồng xét xử thường hỏi bị cáo có giữ nguyên kháng cáo không. Bị cáo trả lời rõ rút toàn bộ hay rút phần nào, lời trình bày được ghi vào biên bản và hội đồng xét xử quyết định đình chỉ đối với phần đã rút.
Rút kháng cáo có ảnh hưởng tới việc được trừ thời gian tạm giam không?
Không. Thời gian bị tạm giữ, tạm giam được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù theo quy định, dù bản án có hiệu lực sau sơ thẩm hay sau phúc thẩm. Việc rút chỉ làm bản án có hiệu lực sớm hơn so với chờ xét xử phúc thẩm.