Luật tố tụng không bắt đơn kháng cáo phải kèm một bộ hồ sơ cố định, nhưng tuỳ tình huống bạn cần kèm giấy tờ chứng minh tư cách người ký đơn, giấy tờ chứng minh thuộc diện miễn tạm ứng án phí nếu muốn xin miễn, và tài liệu, chứng cứ bổ sung nếu có để chứng minh kháng cáo có căn cứ. Bản án sơ thẩm thì toà đã có trong hồ sơ, nhưng kèm một bản sao giúp việc đối chiếu nhanh và tránh nhầm số bản án.
Thiếu giấy tờ phù hợp không phải lúc nào cũng làm đơn mất giá trị, song thường dẫn tới việc toà yêu cầu bổ sung, phải đi lại, mà hạn và các bước sau vẫn chạy. Bài này chia tài liệu thành ba nhóm: nhóm cho thấy ai đang kháng cáo, nhóm liên quan tới án phí, và nhóm chứng cứ để chứng minh lý do kháng cáo.
Nhóm một: giấy tờ cho thấy ai đang kháng cáo
Toà sơ thẩm kiểm tra đầu tiên là người đứng tên đơn có quyền kháng cáo hay không. Tuỳ bạn là ai, kèm những giấy tờ tương ứng:
- Cá nhân tự kháng cáo: bản sao giấy tờ tuỳ thân có số định danh cá nhân, nhất là khi thông tin trên giấy tờ khác với cách bản án ghi, như đã đổi địa chỉ hay bản án ghi thiếu chữ đệm.
- Người đại diện theo uỷ quyền: văn bản uỷ quyền có nội dung cho phép kháng cáo, cùng giấy tờ tuỳ thân của người được uỷ quyền.
- Người đại diện theo pháp luật của người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự: giấy tờ chứng minh quan hệ, như giấy khai sinh, quyết định của toà về người giám hộ.
- Doanh nghiệp, tổ chức: giấy tờ thể hiện người ký là người đại diện theo pháp luật hiện tại, hoặc văn bản uỷ quyền của người đó cho người ký đơn.
- Người thừa kế quyền, nghĩa vụ tố tụng khi đương sự qua đời sau phiên sơ thẩm: giấy tờ về việc chết và về quan hệ thừa kế, vì tình huống này toà sẽ hỏi kỹ ai được kế thừa.
Giấy uỷ quyền cũ chỉ ghi "tham gia tố tụng tại toà án cấp sơ thẩm" có thể không đủ để kháng cáo. Nếu nghi ngờ, làm giấy uỷ quyền mới ghi rõ việc kháng cáo và tham gia giai đoạn phúc thẩm, rồi kèm vào đơn.
Nhóm hai: giấy tờ liên quan tới án phí phúc thẩm
Sau khi đơn hợp lệ, toà sơ thẩm sẽ thông báo cho người kháng cáo nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm, trừ người được miễn hoặc không phải nộp theo quy định về án phí, lệ phí toà án. Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 về án phí, lệ phí toà án quy định một số nhóm người được miễn, như người lao động trong một số tranh chấp về lao động, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và các trường hợp khác theo quy định. Danh sách chính xác và điều kiện kèm theo bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi toà.
Điểm quan trọng: được miễn không phải là tự động. Theo cách làm của nghị quyết này, người muốn được miễn phải có đơn đề nghị và kèm tài liệu chứng minh mình thuộc diện được miễn. Nếu bạn nghĩ mình thuộc diện đó, nộp đơn đề nghị miễn cùng lúc với đơn kháng cáo là cách gọn nhất, tránh việc toà đã ra thông báo nộp tạm ứng rồi mới xin miễn.
Tài liệu chứng minh thường là giấy xác nhận hộ nghèo, cận nghèo, giấy tờ về tình trạng khuyết tật, giấy tờ tuỳ thân thể hiện tuổi, hoặc hợp đồng lao động và giấy tờ thể hiện bạn là người lao động trong tranh chấp. Mức tạm ứng án phí bao nhiêu và thời hạn nộp bao lâu là phần của bước sau khi nộp đơn, ở đây chỉ nhắc rằng hồ sơ xin miễn nên đi cùng đơn kháng cáo.
Nhóm ba: chứng cứ bổ sung cho lý do kháng cáo
Chỉ kèm thứ phục vụ lý do kháng cáo. Luật cho phép kèm tài liệu, chứng cứ bổ sung nếu có để chứng minh kháng cáo có căn cứ. Đừng nộp lại toàn bộ chứng cứ đã có ở sơ thẩm; toà phúc thẩm nhận nguyên hồ sơ. Chỉ kèm thứ mới, hoặc thứ đã có nhưng bạn muốn chỉ ra là toà sơ thẩm đánh giá sai.
Ghi rõ vì sao chưa nộp ở sơ thẩm. Chứng cứ mới ở giai đoạn phúc thẩm thường được xem xét kỹ về lý do chậm nộp. Một dòng giải thích như "giấy xác nhận này mới được cơ quan cấp sau ngày xét xử sơ thẩm" giúp toà hiểu ngay. Lý do và giá trị của chứng cứ mới là chủ đề sâu hơn, nên đọc thêm khi chuẩn bị.
Nộp bản sao, giữ bản gốc. Với chứng cứ là giấy tờ, thường nộp bản sao có chứng thực hoặc bản sao kèm xuất trình bản chính để đối chiếu; giữ bản gốc để mang tới phiên toà nếu được yêu cầu. Chứng cứ điện tử như tin nhắn, ghi âm cần cách lưu và trình bày riêng.
Chưa có thì gửi bổ sung sau. Nếu đang chờ một giấy tờ chưa kịp có, đừng giữ đơn lại chờ. Nộp đơn trong hạn, ghi trong danh mục rằng tài liệu đó sẽ được gửi bổ sung, rồi gửi ngay khi có.
Bảng tài liệu theo tình huống
Bảng sau gợi ý bộ tài liệu cho vài tình huống hay gặp. Đây là gợi ý thực hành, toà có thể yêu cầu thêm tuỳ vụ việc:
| Tình huống | Nên kèm | Có thể gửi sau |
|---|---|---|
| Cá nhân tự kháng cáo, không xin miễn án phí | Bản sao bản án, bản sao giấy tờ tuỳ thân | Văn bản trình bày chi tiết lý do, chứng cứ mới đang chờ cấp |
| Người lao động kháng cáo án sa thải, xin miễn án phí | Đơn đề nghị miễn án phí, giấy tờ thể hiện quan hệ lao động | Tài liệu bổ sung về quá trình làm việc |
| Con trai kháng cáo thay mẹ già theo uỷ quyền | Văn bản uỷ quyền có nội dung kháng cáo, giấy tờ tuỳ thân hai người | Chứng cứ bổ sung nếu có |
| Doanh nghiệp kháng cáo án hợp đồng | Giấy tờ về người đại diện theo pháp luật hiện tại hoặc văn bản uỷ quyền, đóng dấu nếu có | Bảng đối chiếu công nợ, chứng từ bổ sung |
| Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan kháng cáo phần tài sản | Bản sao bản án, giấy tờ liên quan tới tài sản bị tuyên | Ý kiến chi tiết về phần tài sản |
Các tình huống trên là ví dụ giả định. Nguyên tắc chung: thứ chứng minh bạn được quyền đứng tên đơn thì kèm ngay; thứ chứng minh lý do kháng cáo thì kèm nếu đã có, chưa có thì gửi bổ sung.
Lập danh mục tài liệu và đóng bộ hồ sơ
Một bộ hồ sơ gọn gàng giúp cán bộ toà nhận nhanh và bạn có bằng chứng về những gì đã nộp:
- Xếp tài liệu theo thứ tự: đơn kháng cáo, giấy tờ tư cách người ký, đơn và giấy tờ xin miễn án phí nếu có, chứng cứ bổ sung.
- Đánh số trang liên tục cho cả bộ, viết số ở góc dưới mỗi trang.
- Cuối đơn kháng cáo, lập mục "Tài liệu kèm theo" liệt kê từng tài liệu, số trang, là bản sao hay bản chính.
- Với tài liệu sẽ gửi bổ sung, ghi rõ "sẽ gửi bổ sung" ngay trong danh mục để toà biết bạn chưa quên.
- Chụp hoặc sao toàn bộ bộ hồ sơ trước khi nộp, cất riêng một bản cho mình.
- Khi nộp, đề nghị cán bộ ký nhận hoặc ghi ngày nhận lên bản sao danh mục của bạn; nếu gửi bưu điện, giữ biên lai và bản kê hàng gửi.
Danh mục rõ ràng còn có ích về sau: khi toà phúc thẩm hỏi bạn đã nộp chứng cứ đó chưa, bạn có tờ giấy để đối chiếu thay vì nhớ đại khái.
Khi tài liệu là tiếng nước ngoài hoặc ở xa
Có những vụ mà tài liệu bổ sung nằm ở nước ngoài: hợp đồng ký với đối tác nước ngoài, giấy tờ hộ tịch cấp ở nơi khác, sao kê từ ngân hàng ngoài Việt Nam. Theo nguyên tắc chung của tố tụng, tài liệu bằng tiếng nước ngoài nộp cho toà phải kèm bản dịch sang tiếng Việt, và giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp thường phải được hợp pháp hoá lãnh sự hoặc được miễn theo điều ước. Những việc này mất nhiều tuần, không thể làm kịp trong hạn kháng cáo.
Cách xử lý thực tế: nộp đơn kháng cáo đúng hạn với lý do chính, ghi trong danh mục rằng tài liệu nước ngoài đang được dịch và hợp pháp hoá, sẽ gửi bổ sung. Trong lúc chờ, có thể nộp kèm bản chụp tài liệu gốc để toà biết tài liệu đó tồn tại. Khi có bản hoàn chỉnh, gửi ngay cho toà đang giữ hồ sơ, kèm văn bản ngắn nói rõ tài liệu này bổ sung cho đơn kháng cáo nộp ngày nào.
Nếu người kháng cáo đang ở nước ngoài, việc ký đơn, ký giấy uỷ quyền cũng cần tính trước: chữ ký trên giấy tờ lập ở nước ngoài có thể cần chứng nhận qua cơ quan đại diện Việt Nam. Trường hợp này nên hỏi luật sư hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn ngay từ ngày nhận bản án, vì quỹ thời gian rất sát.
Những thứ không nên kẹp vào đơn
Có người kẹp vào đơn kháng cáo đủ thứ để "cho toà thấy hoàn cảnh": thư tay dài kể khổ, ảnh gia đình, bài báo về vụ việc tương tự, bản in ý kiến của người quen trên mạng xã hội. Những thứ này không phải chứng cứ cho lý do kháng cáo và làm bộ hồ sơ nặng mà không thêm giá trị. Hoàn cảnh khó khăn, nếu là tình tiết có ý nghĩa pháp lý, như trong vụ án hình sự, nên được chứng minh bằng giấy xác nhận của nơi có thẩm quyền.
Cũng không nên kẹp bản chính của giấy tờ quan trọng như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sổ tiết kiệm, khi toà chưa yêu cầu. Mất bản chính trong lúc chuyển hồ sơ giữa hai cấp toà là rủi ro không đáng có. Nộp bản sao, khi toà cần đối chiếu bản chính thì mang tới.
Tuyệt đối không nộp tài liệu bạn biết là không đúng sự thật hoặc đã bị chỉnh sửa. Ngoài việc làm hỏng chính vụ kiện của bạn, cung cấp tài liệu giả cho toà án có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý riêng. Nếu một tài liệu bạn có đang bị bên kia nghi ngờ, cứ trình bày nguồn gốc của nó một cách trung thực và để toà đánh giá.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc kèm bản án sơ thẩm vào đơn kháng cáo không?
Không bắt buộc, vì bản án đã có trong hồ sơ của toà. Tuy vậy, kèm một bản sao giúp đối chiếu số bản án và phần quyết định nhanh hơn, nhất là khi một vụ có nhiều quyết định khác nhau. Đây là thói quen tốt, tốn ít công.
Giấy uỷ quyền kháng cáo có cần công chứng không?
Tuỳ hình thức và người uỷ quyền. Thông thường văn bản uỷ quyền tham gia tố tụng cần được công chứng, chứng thực hoặc lập theo hình thức luật chấp nhận. Nên hỏi trước toà đang giải quyết vụ án để làm đúng ngay một lần, tránh bị yêu cầu bổ sung.
Chưa có chứng cứ mới thì có nên chờ rồi mới nộp đơn kháng cáo không?
Không nên. Hạn kháng cáo ngắn, quá hạn thì việc được chấp nhận rất khó. Cứ nộp đơn trong hạn với lý do chính, ghi trong danh mục rằng chứng cứ sẽ được gửi bổ sung, và gửi ngay khi có trong quá trình toà giải quyết.
Muốn xin miễn tạm ứng án phí phúc thẩm thì làm lúc nào?
Nên làm ngay khi nộp đơn kháng cáo, bằng một đơn đề nghị miễn kèm tài liệu chứng minh bạn thuộc diện được miễn. Làm sớm giúp toà xét cùng lúc, tránh trường hợp đã có thông báo nộp tạm ứng mà bạn chưa kịp nộp tiền cũng chưa kịp xin miễn.
Nộp thiếu tài liệu thì toà có trả đơn ngay không?
Thường thì không trả ngay. Toà sơ thẩm sẽ yêu cầu làm lại hoặc sửa đổi, bổ sung. Việc trả lại đơn xảy ra khi người kháng cáo không có quyền kháng cáo, không sửa, bổ sung theo yêu cầu, hoặc không nộp tạm ứng án phí khi phải nộp.