Phần yêu cầu trong đơn kháng cáo là câu trả lời cho câu hỏi "bạn muốn toà phúc thẩm làm gì": sửa phần nào của bản án sơ thẩm và sửa theo hướng nào, hoặc huỷ phần nào để giải quyết lại. Toà phúc thẩm chỉ xem xét lại phần bản án có kháng cáo, kháng nghị hoặc có liên quan tới việc xem xét đó. Vì thế yêu cầu viết mơ hồ hay viết hẹp hơn mong muốn thật có thể làm bạn mất cơ hội được xem xét đúng điểm mình cần.
Bài này nói riêng về cách viết phần yêu cầu, phần mà nhiều đơn viết rất sơ sài: "đề nghị xử lại cho công bằng". Bạn sẽ thấy cách tách yêu cầu theo từng mục của bản án, cách chọn giữa đề nghị sửa và đề nghị huỷ, và những yêu cầu không nên đặt vào đơn vì toà phúc thẩm không có thẩm quyền đáp ứng.
Yêu cầu khác lý do ở chỗ nào
Lý do kháng cáo trả lời câu "vì sao bản án chưa đúng". Yêu cầu trả lời câu "vậy đúng ra phải thế nào". Hai phần đi đôi nhưng không thay nhau được. Một đơn chỉ có lý do mà không có yêu cầu khiến toà phải đoán ý; một đơn chỉ có yêu cầu mà không có lý do thì toà không biết dựa vào đâu để xem xét.
Ví dụ giả định: bản án buộc anh Hùng trả 500 triệu đồng tiền vay và tiền lãi tính theo một mức lãi suất. Anh đồng ý khoản gốc nhưng cho rằng mức lãi toà áp dụng cao hơn thoả thuận ghi trong giấy vay. Lý do của anh là "toà sơ thẩm áp dụng mức lãi không đúng thoả thuận". Yêu cầu là "đề nghị sửa mục 1 phần quyết định, tính lại tiền lãi theo mức đã thoả thuận trong giấy vay". Đọc hai câu này, thẩm phán biết ngay phạm vi tranh cãi chỉ còn tiền lãi, không còn khoản gốc.
Viết rõ như vậy còn có lợi cho chính bạn: phần không kháng cáo, ở ví dụ trên là khoản gốc, sẽ không bị đem ra xem lại, và bên kia cũng biết phạm vi để chuẩn bị ý kiến. Tranh chấp được thu hẹp thì phiên phúc thẩm thường gọn hơn, và hai bên có thêm khoảng để thương lượng phần còn lại.
Đề nghị sửa hay đề nghị huỷ
Đề nghị sửa bản án. Dùng khi bạn cho rằng hồ sơ đã đủ chứng cứ, toà sơ thẩm chỉ đánh giá hoặc áp dụng pháp luật chưa đúng, và toà phúc thẩm có thể tự quyết lại. Yêu cầu sửa nên nêu hướng cụ thể: chấp nhận yêu cầu nào, bác yêu cầu nào, giảm hay tăng khoản nào.
Đề nghị huỷ để xét xử lại. Dùng khi bạn cho rằng việc thu thập chứng cứ ở sơ thẩm chưa đủ mà phúc thẩm không bổ sung được, hoặc thủ tục sơ thẩm bị vi phạm nghiêm trọng, như không đưa một người có quyền lợi liên quan vào vụ án. Huỷ thường dẫn tới việc vụ án quay về sơ thẩm, mất thêm thời gian.
Đề nghị huỷ và đình chỉ. Có những trường hợp luật cho phép huỷ bản án và đình chỉ giải quyết vụ án, chẳng hạn khi vụ việc lẽ ra không thuộc thẩm quyền của toà hoặc người khởi kiện không có quyền khởi kiện. Yêu cầu này có tính kỹ thuật cao, nên hỏi luật sư trước khi đưa vào đơn.
Có thể nêu yêu cầu chính và yêu cầu thay thế. Ví dụ: đề nghị sửa bản án theo hướng bác yêu cầu khởi kiện; nếu toà phúc thẩm thấy chưa đủ căn cứ để sửa thì đề nghị huỷ phần đó để giải quyết lại. Cách viết này cho toà thấy bạn đã cân nhắc cả hai khả năng.
Tách yêu cầu theo từng mục của bản án
Cách làm dưới đây giúp phần yêu cầu bám sát bản án, không bỏ sót, không lấn sang phần bạn đã chấp nhận:
- Chép riêng phần quyết định của bản án ra một tờ, giữ nguyên số thứ tự từng mục.
- Đánh dấu mỗi mục bằng một trong ba ký hiệu: đồng ý, không đồng ý, còn phân vân.
- Với mục không đồng ý, viết một câu "lẽ ra phải là…" bằng lời thường, chưa cần văn phong.
- Với mục còn phân vân, cân nhắc đưa vào phạm vi kháng cáo ngay, vì sau khi hết hạn kháng cáo thì không mở rộng thêm được.
- Chuyển mỗi câu "lẽ ra phải là" thành một yêu cầu: đề nghị sửa mục số mấy theo hướng nào, hoặc đề nghị huỷ mục số mấy.
- Kiểm các phần phụ thuộc: nếu đề nghị sửa khoản tiền chính thì án phí sơ thẩm và tiền lãi chậm thi hành tính theo khoản đó cũng sẽ thay đổi; ghi thêm "đề nghị tính lại án phí sơ thẩm tương ứng".
- Đọc lại toàn bộ phần yêu cầu cùng phần lý do, bảo đảm mỗi yêu cầu có ít nhất một lý do đỡ phía sau.
Làm theo trình tự này, phần yêu cầu thường chỉ dài vài dòng mà vẫn đủ. Độ dài không quan trọng bằng việc mỗi dòng trỏ đúng vào một mục trong bản án.
Yêu cầu viết mơ hồ và cách viết lại
Một số câu yêu cầu hay gặp trong đơn tự viết, và cách diễn đạt rõ hơn cho cùng ý đó:
| Câu hay gặp | Vấn đề | Viết lại |
|---|---|---|
| Đề nghị xử lại cho công bằng | Không rõ sửa hay huỷ, phần nào | Đề nghị sửa mục 2 phần quyết định theo hướng không chấp nhận yêu cầu đòi tiền đặt cọc của nguyên đơn |
| Đề nghị xem xét lại toàn bộ vụ án | Có thể đúng nếu kháng cáo toàn bộ, nhưng thiếu hướng | Kháng cáo toàn bộ bản án; đề nghị huỷ bản án để giải quyết lại vì chưa đưa người đang ở trên nhà đất vào tham gia tố tụng |
| Đề nghị giảm tiền bồi thường | Không nói giảm còn bao nhiêu, dựa vào đâu | Đề nghị sửa mục 3, chỉ chấp nhận các khoản chi phí điều trị có hoá đơn trong hồ sơ, không chấp nhận khoản thu nhập bị mất vì chưa có chứng cứ |
| Đề nghị buộc bên kia xin lỗi công khai | Yêu cầu mới chưa có ở sơ thẩm | Chỉ giữ yêu cầu trong phạm vi đã có ở sơ thẩm; yêu cầu mới phải khởi kiện thành vụ khác |
| Đề nghị toà xử phạt cán bộ thụ lý | Ngoài thẩm quyền của toà phúc thẩm trong vụ án | Bỏ khỏi đơn kháng cáo; nếu cho rằng có vi phạm thì dùng kênh khiếu nại riêng |
Các ví dụ trong bảng là ví dụ giả định để minh hoạ cách diễn đạt, không phải lời khuyên cho một vụ cụ thể. Việc chọn sửa hay huỷ còn tuỳ hồ sơ.
Những yêu cầu toà phúc thẩm không thể đáp ứng
Toà phúc thẩm xét lại bản án trong khuôn khổ những gì đã được giải quyết ở sơ thẩm. Theo nguyên tắc chung của luật tố tụng dân sự, toà phúc thẩm không giải quyết yêu cầu mới mà đương sự chưa đưa ra ở cấp sơ thẩm. Nếu sau phiên sơ thẩm bạn mới nghĩ ra một yêu cầu khác, như đòi thêm một khoản tiền chưa từng nêu, yêu cầu đó thường phải đi bằng một vụ kiện khác, không nhét được vào đơn kháng cáo.
Cũng không nên đặt vào đơn những yêu cầu thuộc thẩm quyền cơ quan khác: xử lý kỷ luật thẩm phán, điều tra người làm chứng khai sai, thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Những việc này có kênh riêng như khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện hành chính. Đưa chúng vào đơn kháng cáo không có tác dụng và làm phần yêu cầu thật bị loãng.
Trong vụ án hình sự, bị cáo kháng cáo thường đề nghị giảm hình phạt, cho hưởng án treo hoặc xem xét lại tội danh; bị hại có thể đề nghị tăng hình phạt hoặc tăng mức bồi thường. Yêu cầu tăng nặng với bị cáo chỉ được xem xét khi có kháng cáo của bị hại hoặc kháng nghị của Viện kiểm sát theo hướng đó; bị cáo tự kháng cáo xin giảm thì không bị xử nặng hơn chỉ vì đơn của mình. Chi tiết cách toà phúc thẩm quyết định thuộc giai đoạn sau, ở đây chỉ cần nhớ yêu cầu nên viết đúng vai của bạn trong vụ án.
Khi bản án chỉ thua một phần
Thắng một phần là tình huống khó viết yêu cầu nhất. Nếu bạn kháng cáo phần mình thua, phần mình thắng vẫn có thể bị bên kia kháng cáo. Khi đó toà phúc thẩm xem xét cả hai đơn. Bạn không cần, và cũng không nên, viết yêu cầu "giữ nguyên phần đã thắng" vào đơn của mình; việc bảo vệ phần đó làm bằng văn bản ý kiến khi nhận được thông báo kháng cáo của bên kia.
Một lưu ý thực tế: có người kháng cáo toàn bộ chỉ vì bực bội, kể cả phần đang có lợi cho mình. Kháng cáo toàn bộ không làm phần có lợi tự nhiên mất đi, nhưng làm phạm vi xét lại rộng hơn, phiên phúc thẩm dài hơn, và đôi khi mở ra những câu hỏi lẽ ra đã khép lại. Nếu bạn chỉ thật sự không đồng ý một khoản, nên khoanh đúng khoản đó.
Với vụ có nhiều yêu cầu đan xen, như vừa chia tài sản vừa xác định nợ chung trong vụ ly hôn, nên nhờ người có chuyên môn rà giúp phần yêu cầu.
Tự kiểm phần yêu cầu trước khi ký
Đọc phần yêu cầu và trả lời từng câu dưới đây; câu nào trả lời "không" thì sửa lại:
- Mỗi yêu cầu có chỉ rõ mục nào trong phần quyết định của bản án không?
- Mỗi yêu cầu có nói rõ là đề nghị sửa, đề nghị huỷ, hay đề nghị huỷ và đình chỉ không?
- Nếu đề nghị sửa, hướng sửa có cụ thể không: chấp nhận hay bác, tăng hay giảm, theo căn cứ nào?
- Có yêu cầu nào hoàn toàn mới, chưa từng đưa ra ở sơ thẩm không?
- Có yêu cầu nào thuộc thẩm quyền cơ quan khác, không phải toà phúc thẩm trong vụ này không?
- Các phần phụ thuộc như án phí, tiền lãi chậm thi hành đã được nhắc tương ứng chưa?
- Mỗi yêu cầu có lý do đi kèm trong phần lý do không?
Bảy câu này không bảo đảm kháng cáo được chấp nhận; kết quả còn tuỳ chứng cứ và đánh giá của hội đồng xét xử. Chúng chỉ giúp đơn của bạn được đọc đúng như ý bạn muốn nói.
Câu hỏi thường gặp
Không ghi yêu cầu trong đơn kháng cáo thì có sao không?
Yêu cầu của người kháng cáo là một trong những nội dung chính của đơn theo luật tố tụng. Thiếu phần này, toà sơ thẩm có thể yêu cầu bạn sửa đổi, bổ sung đơn; không bổ sung thì đơn có nguy cơ bị trả lại. Nên viết yêu cầu ngay từ đầu cho chắc.
Sau khi nộp đơn có được thay đổi yêu cầu kháng cáo không?
Được trong giới hạn. Người kháng cáo có thể thay đổi, bổ sung kháng cáo trước hoặc tại phiên phúc thẩm, nhưng nếu hạn kháng cáo đã hết thì không được vượt quá phạm vi kháng cáo ban đầu. Vì vậy phạm vi nên rộng đủ ngay trong đơn đầu tiên.
Nên đề nghị sửa hay đề nghị huỷ bản án?
Sửa phù hợp khi hồ sơ đã đủ chứng cứ và chỉ có sai trong đánh giá hoặc áp dụng luật. Huỷ phù hợp khi chứng cứ còn thiếu nghiêm trọng hoặc thủ tục sơ thẩm sai. Huỷ thường làm vụ án kéo dài hơn, nên cân nhắc với người có chuyên môn.
Có thể yêu cầu toà phúc thẩm buộc bên kia bồi thường thêm khoản chưa đòi ở sơ thẩm không?
Thường là không. Toà phúc thẩm xem xét lại những gì đã được giải quyết ở sơ thẩm, không giải quyết yêu cầu mới chưa được đưa ra trước đó. Khoản mới thường phải khởi kiện thành một vụ khác, nếu còn thời hiệu khởi kiện.
Bị cáo xin giảm án có cần ghi mức án mong muốn không?
Không bắt buộc ghi một con số cụ thể. Bị cáo có thể đề nghị giảm nhẹ hình phạt, cho hưởng án treo hoặc chuyển sang hình phạt nhẹ hơn, kèm các tình tiết giảm nhẹ. Ghi rõ hình thức mong muốn giúp hội đồng xét xử hiểu đúng yêu cầu.
Kháng cáo một phần có làm phần còn lại của bản án có hiệu lực luôn không?
Phần bản án không bị kháng cáo, kháng nghị thì có hiệu lực pháp luật theo quy định, trừ khi có liên quan tới phần đang bị kháng cáo. Cách xác định phần nào có hiệu lực, phần nào chưa, cần đọc kỹ bản án và nên hỏi toà hoặc luật sư khi không chắc.