Kháng cáo chỉ để kéo dài thời gian thường thiệt cho chính người kháng cáo: lãi và nghĩa vụ trả tiền vẫn có thể tiếp tục phát sinh, một số phần bản án vẫn được thi hành ngay dù bị kháng cáo, án phí phúc thẩm có thể phải chịu khi bản án bị giữ nguyên, và bên kia có thể xin toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để giữ tài sản. Đổi lại vài tháng chưa phải trả là cái giá thường lớn hơn.
Bài này nói thẳng về một suy nghĩ khá phổ biến sau khi thua kiện: "cứ kháng cáo để chưa phải trả". Nó không hướng dẫn cách trì hoãn; ngược lại, nó giải thích vì sao cách đó hay phản tác dụng, và nếu bạn thật sự cần thêm thời gian, những con đường đúng luật nào có thể dùng.
Kháng cáo làm chậm được gì, không làm chậm được gì
Đúng là phần bản án bị kháng cáo chưa có hiệu lực pháp luật, nên chưa được đưa ra thi hành trong lúc chờ phúc thẩm. Đó là cơ chế bình thường để bảo vệ quyền xem xét lại của đương sự. Nhưng có những phần luật cho thi hành ngay dù bị kháng cáo, kháng nghị, như cấp dưỡng, trả lương, trả công lao động, trợ cấp thôi việc, bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, tổn thất tinh thần, nhận người lao động trở lại làm việc, cùng các quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Với những phần đó, kháng cáo không làm chậm được việc phải thực hiện.
Phần chậm được cũng chỉ chậm, không mất. Sau bản án phúc thẩm, nếu kết quả giữ nguyên, nghĩa vụ trả tiền vẫn đầy đủ, cộng thêm những gì phát sinh trong thời gian chờ. Kháng cáo không làm nghĩa vụ nhẹ đi chỉ vì thời gian trôi.
Ngoài ra, trong quá trình giải quyết vụ án, kể cả ở giai đoạn phúc thẩm, bên kia vẫn có quyền đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu có căn cứ, như phong toả tài khoản, cấm chuyển dịch tài sản. Kháng cáo không có căn cứ đôi khi lại chính là lý do khiến bên kia lo ngại và yêu cầu biện pháp này.
Những gì tiếp tục chạy trong lúc chờ phúc thẩm
Bảng dưới liệt kê các khoản thường gặp. Chúng có phát sinh hay không và tính ra sao tuỳ nội dung bản án và loại nghĩa vụ; hãy đọc kỹ phần quyết định của bản án mình.
| Khoản | Vì sao có thể tăng theo thời gian | Lưu ý |
|---|---|---|
| Lãi theo hợp đồng vay | Với tranh chấp hợp đồng vay, bản án thường tuyên người vay tiếp tục chịu lãi theo thoả thuận cho tới khi trả xong | Thời gian kháng cáo kéo dài là thời gian lãi tiếp tục tính |
| Lãi do chậm thi hành | Bản án buộc trả tiền thường kèm nghĩa vụ trả lãi trên số tiền chậm trả theo Bộ luật Dân sự | Mốc bắt đầu tính ghi trong bản án |
| Án phí phúc thẩm | Phát sinh do chính việc kháng cáo | Người kháng cáo thường chịu nếu bản án bị giữ nguyên |
| Chi phí theo đuổi | Luật sư, đi lại, nghỉ làm | Tự chịu |
| Giá trị tài sản tranh chấp | Giá đất, giá nhà có thể biến động, định giá lại tốn thêm | Có thể lợi hoặc hại tuỳ chiều biến động |
Cộng các dòng trên lại, vài tháng hoãn trả nhiều khi tốn hơn khoản lãi bạn tiết kiệm được nếu dùng số tiền đó cho việc khác. Với người phải trả, khoản tiền phải trả cuối cùng thường lớn hơn, không nhỏ hơn.
Toà phúc thẩm nhìn một kháng cáo thiếu căn cứ thế nào
Toà phúc thẩm xem xét kháng cáo theo căn cứ. Một đơn chỉ nêu "không đồng ý bản án" mà không chỉ ra được chỗ sai, không có chứng cứ mới, thường dẫn tới kết quả giữ nguyên bản án sơ thẩm. Không có hình phạt nào cho việc kháng cáo thiếu căn cứ, nhưng người kháng cáo thường phải chịu án phí phúc thẩm và mọi chi phí đã bỏ ra.
Có một hệ quả khó thấy hơn: thời gian kéo dài có thể khiến bên kia mất thiện chí. Một người được thi hành án vốn sẵn sàng cho trả dần có thể đổi thái độ khi thấy bản án bị kháng cáo chỉ để trì hoãn. Đến giai đoạn thi hành án, họ có thể yêu cầu thi hành đầy đủ, ngay lập tức, thay vì linh hoạt như trước.
Nếu bạn có căn cứ thật để kháng cáo, đó là quyền chính đáng và không ai nên ngăn bạn. Bài này chỉ muốn tách bạch hai việc: kháng cáo vì có chỗ sai cần sửa, và kháng cáo vì muốn chưa phải trả. Việc thứ hai không phải là mục đích mà luật trao quyền kháng cáo.
Tẩu tán tài sản trong lúc chờ là đường cụt
Một số người nghĩ tới việc dùng thời gian kháng cáo để chuyển tài sản sang tên người khác. Đây là con đường rủi ro cao. Giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người khác có thể bị toà tuyên vô hiệu theo yêu cầu của người bị ảnh hưởng. Trong giai đoạn thi hành án, cơ quan thi hành án có thể xác minh tài sản và xử lý các giao dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ theo quy định.
Nghiêm trọng hơn, hành vi cố ý không chấp hành bản án đã có hiệu lực, dù đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế, có thể bị xử lý hành chính và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự. Người nhận đứng tên giúp cũng có thể bị kéo vào tranh chấp.
Nói ngắn gọn: thời gian mua được bằng kháng cáo không có căn cứ không đủ dài để che giấu tài sản, mà còn đặt bạn và người thân vào rủi ro pháp lý lớn hơn nhiều so với khoản nợ ban đầu. Nếu khó khăn thật, những cách ở phần dưới an toàn hơn.
Nếu thật sự cần thêm thời gian: các cách đúng luật
Không đủ tiền trả một lần là hoàn cảnh có thật của nhiều người. Có những con đường minh bạch hơn kháng cáo:
- Thoả thuận lịch trả với bên được thi hành. Ở cả giai đoạn trước và trong thi hành án, các bên có quyền thoả thuận về thời gian, phương thức thi hành. Một đề nghị trả dần thực tế, có lịch cụ thể, thường được cân nhắc nghiêm túc.
- Chủ động bán tài sản để trả. Tự bán thường được giá tốt hơn so với khi tài sản bị kê biên và bán đấu giá trong thi hành án.
- Tìm hiểu các trường hợp hoãn, tạm đình chỉ thi hành án. Luật thi hành án dân sự có quy định một số trường hợp được hoãn, ví dụ liên quan tới tình trạng sức khoẻ nghiêm trọng của người phải thi hành án hoặc khi người được thi hành án đồng ý. Điều kiện cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành tại cơ quan thi hành án.
- Xem mình có thuộc diện miễn, giảm án phí không. Khoản án phí phải nộp cho nhà nước có thể được xét miễn, giảm trong những trường hợp luật quy định.
- Trao đổi với người làm nghề. Một buổi tư vấn giúp bạn biết đề nghị nào khả thi.
Ví dụ giả định: tám tháng chờ phúc thẩm và cái giá sau đó
Anh Dũng ở Nghệ An vay tiền của một người quen để mở xưởng mộc, có giấy vay ghi lãi suất. Làm ăn không thuận, anh chậm trả và bị kiện. Bản án sơ thẩm buộc anh trả tiền gốc và lãi theo giấy vay, đúng như hợp đồng. Anh không thấy toà sai ở điểm nào, nhưng nghĩ rằng kháng cáo thì "ít nhất cũng được thêm vài tháng để xoay".
Anh nộp đơn kháng cáo với lý do chung chung là hoàn cảnh khó khăn. Toà thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm, anh phải vay thêm để nộp. Người cho vay, vốn từng ngỏ ý cho anh trả dần, thấy bị kháng cáo nên đổi thái độ và đề nghị toà áp dụng biện pháp cấm chuyển dịch đối với chiếc xe tải anh đứng tên. Trong lúc chờ, lãi theo hợp đồng vẫn tiếp tục chạy.
Khoảng tám tháng sau, toà phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm. Anh phải trả đủ gốc, phần lãi tính thêm cho thời gian chờ, chịu án phí phúc thẩm, và chiếc xe tải anh định bán để trả nợ đã nằm im suốt thời gian bị cấm chuyển dịch. Người cho vay giờ yêu cầu thi hành ngay toàn bộ, không còn nói chuyện trả dần.
Nếu ngay sau bản án sơ thẩm anh chủ động gặp người cho vay, đề nghị bán xe để trả một phần lớn và chia phần còn lại theo lịch, khả năng cao anh đã trả ít hơn và giữ được quan hệ. Ví dụ này không nói mọi kháng cáo của người phải trả đều sai; nó chỉ ra rằng khi không có chỗ sai nào để sửa, thời gian kháng cáo mua được thường đắt hơn chính khoản nợ phải trả sớm.
Phía người được thi hành: khi bên kia kháng cáo để kéo dài
Nếu bạn là người thắng kiện và nghi bên kia kháng cáo chỉ để trì hoãn, bạn không hoàn toàn bị động. Phần bản án không bị kháng cáo sẽ có hiệu lực và có thể yêu cầu thi hành. Những phần thuộc diện thi hành ngay, như cấp dưỡng hay bồi thường sức khoẻ, có thể yêu cầu thi hành mà không phải chờ phúc thẩm.
Nếu có căn cứ cho thấy bên kia đang tẩu tán tài sản, bạn có thể đề nghị toà đang giải quyết vụ án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phù hợp, kèm chứng cứ và thực hiện biện pháp bảo đảm nếu luật yêu cầu. Đồng thời, hãy chuẩn bị văn bản ý kiến gửi toà phúc thẩm, chỉ ra vì sao kháng cáo của bên kia không có căn cứ.
Giữ bình tĩnh và giữ kênh liên lạc. Có những người kháng cáo vì hoảng sợ chứ không vì tính toán; một đề nghị trả dần từ phía bạn đôi khi khiến họ rút kháng cáo, và cả hai bên tiết kiệm được nhiều tháng.
Câu hỏi thường gặp
Kháng cáo thì có phải nộp tiền theo bản án ngay không?
Phần bản án bị kháng cáo chưa có hiệu lực nên chưa phải thi hành, trừ những phần luật cho thi hành ngay như cấp dưỡng, trả lương, bồi thường tính mạng, sức khoẻ. Phần không bị kháng cáo có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị và có thể bị yêu cầu thi hành.
Kháng cáo thua thì có bị tính thêm tiền gì không?
Người kháng cáo thường phải chịu án phí phúc thẩm khi bản án bị giữ nguyên. Ngoài ra, các khoản lãi đã được bản án tuyên vẫn tính theo đúng nội dung bản án, và bạn tự chịu chi phí đã bỏ ra cho giai đoạn phúc thẩm. Không có khoản phạt riêng vì đã kháng cáo.
Bên kia kháng cáo để câu giờ, mình làm gì?
Bạn có thể yêu cầu thi hành phần đã có hiệu lực và phần thi hành ngay, đề nghị toà áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu có dấu hiệu tẩu tán tài sản, và gửi văn bản ý kiến phản bác kháng cáo tới toà. Giữ đầy đủ giấy tờ về các lần liên lạc với bên kia.
Chuyển nhà đất cho con trong lúc đang kháng cáo có sao không?
Nếu tài sản đó có thể dùng để thực hiện nghĩa vụ theo bản án, việc chuyển dịch nhằm trốn tránh nghĩa vụ có thể bị yêu cầu tuyên vô hiệu, và còn có thể khiến bạn bị xử lý theo quy định về thi hành án. Nếu tài sản đang bị cấm chuyển dịch theo quyết định của toà, giao dịch đó vi phạm trực tiếp quyết định này.
Có thể xin toà phúc thẩm cho trả dần không?
Toà phúc thẩm xem xét kháng cáo về nội dung tranh chấp. Phương thức trả, như trả dần, thường được giải quyết qua thoả thuận giữa các bên, có thể được toà ghi nhận nếu hai bên thống nhất, hoặc thoả thuận ở giai đoạn thi hành án. Bạn nên chủ động đề nghị với bên kia.
Không có tài sản gì thì bản án có thi hành được không?
Khi người phải thi hành án không có tài sản, thu nhập để thi hành, cơ quan thi hành án có thể xác định họ chưa có điều kiện thi hành và định kỳ xác minh lại. Nghĩa vụ không mất đi; khi có tài sản, thu nhập, việc thi hành sẽ tiếp tục theo quy định.