Có. Người không đồng ý ly hôn có quyền kháng cáo phần bản án sơ thẩm chấp nhận yêu cầu ly hôn của bên kia, và trong thời gian kháng cáo, quan hệ hôn nhân chưa chấm dứt. Nhưng toà phúc thẩm không xét câu hỏi "bạn còn muốn giữ gia đình hay không"; toà xét xem bản án sơ thẩm có đủ căn cứ để cho ly hôn theo yêu cầu một bên hay không.
Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cho phép toà giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên khi hoà giải không thành và có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được. Bài này giúp người không muốn ly hôn đọc lại bản án theo đúng căn cứ đó, biết lý do kháng cáo nào có cơ sở và nghĩ kỹ về những hệ quả đi kèm.
Toà phúc thẩm xét căn cứ, không xét tình cảm
Rất nhiều đơn kháng cáo loại này viết về tình cảm: còn thương, còn muốn làm lại, vì con. Những điều đó thật và đáng được nói, nhưng toà phúc thẩm cần một thứ khác: chỉ ra rằng tình trạng hôn nhân chưa tới mức "trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài" như bản án kết luận, hoặc kết luận đó dựa trên chứng cứ chưa đủ.
Thực tế xét xử cho thấy khi một bên đã kiên quyết ly hôn, sống ly thân lâu năm, các lần hoà giải đều không thành, toà thường coi đó là dấu hiệu mục đích hôn nhân không đạt được. Một người không thể buộc người kia ở lại trong hôn nhân bằng phán quyết. Vì vậy cơ hội của kháng cáo phụ thuộc nhiều vào việc hồ sơ sơ thẩm có thật sự cho thấy hôn nhân đã đổ vỡ hay chỉ là một giai đoạn căng thẳng.
Biết điều này không phải để bạn bỏ cuộc, mà để bạn đặt kỳ vọng đúng. Kháng cáo có thể đem lại thêm thời gian để hai bên nhìn lại, và đôi khi phiên phúc thẩm là dịp hoà giải thêm lần nữa. Nhưng nếu bên kia đã quyết, kháng cáo hiếm khi giữ được hôn nhân lâu dài.
Những lý do kháng cáo có cơ sở
Bản án không nêu được hành vi cụ thể. Bản án chỉ ghi chung chung "mâu thuẫn trầm trọng" mà không chỉ ra hành vi bạo lực, vi phạm nghĩa vụ nào, dựa trên chứng cứ nào. Thiếu lập luận cụ thể là điểm yếu của bản án.
Toà dựa vào lời khai một phía. Lời khai của bên xin ly hôn về bạo lực, ngoại tình chưa được đối chất, không có tài liệu nào khác củng cố. Nếu bạn có chứng cứ ngược lại, như tin nhắn cho thấy hai bên vẫn liên lạc, chăm con cùng nhau, đó là chỗ để nêu.
Vi phạm thủ tục hoà giải hoặc triệu tập. Bạn không được triệu tập hợp lệ, không được tham gia hoà giải, hoặc bị xử vắng mặt khi có lý do chính đáng. Vi phạm thủ tục làm ảnh hưởng quyền của bạn là lý do kháng cáo riêng.
Rơi vào trường hợp người chồng không được yêu cầu ly hôn. Luật không cho người chồng yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Nếu toà vẫn thụ lý và xử cho ly hôn theo yêu cầu của người chồng trong hoàn cảnh này, đó là căn cứ kháng cáo rất rõ. Quy định này bảo vệ người vợ; người vợ thì vẫn có quyền yêu cầu.
Những gì xảy ra với hôn nhân khi bạn kháng cáo
Kháng cáo phần ly hôn kéo theo vài hệ quả pháp lý mà nhiều người không để ý. Bảng dưới tóm tắt.
| Vấn đề | Khi có kháng cáo phần ly hôn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tình trạng hôn nhân | Chưa chấm dứt; hôn nhân chỉ chấm dứt khi bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực | Hai bên chưa thể kết hôn với người khác |
| Tài sản tạo ra trong thời gian chờ | Về nguyên tắc vẫn trong thời kỳ hôn nhân | Có thể phát sinh tranh chấp mới |
| Phần nuôi con, cấp dưỡng | Phần cấp dưỡng thuộc nhóm thi hành ngay; phần giao con tuỳ có bị kháng cáo không | Đọc bài về con trong lúc kháng cáo |
| Phần chia tài sản | Nếu bị kháng cáo thì chưa có hiệu lực | Bạn có thể kháng cáo cả hai phần |
| Thoả thuận lại | Hai bên vẫn có thể thoả thuận, kể cả rút yêu cầu | Thủ tục do toà phúc thẩm giải quyết |
Hệ quả "hôn nhân chưa chấm dứt" là con dao hai lưỡi. Nó cho thêm thời gian, nhưng cũng kéo dài tình trạng mập mờ về tài sản, chỗ ở, và với con cái, kéo dài cảm giác chông chênh.
Trong thời gian này, nếu một bên có hành vi tẩu tán tài sản chung hoặc gây nguy hiểm cho người kia, luật tố tụng có các biện pháp khẩn cấp tạm thời để toà áp dụng theo yêu cầu. Bạn nên hỏi toà nơi đang giải quyết vụ việc thay vì tự xử lý.
Viết kháng cáo phần ly hôn
Nếu bạn đã cân nhắc và quyết định kháng cáo, một trình tự gợi ý cho phần nội dung:
- Ghi rõ bạn kháng cáo phần quyết định chấp nhận yêu cầu ly hôn; nếu kháng cáo cả phần con, tài sản thì nêu riêng từng phần.
- Trích đoạn bản án kết luận hôn nhân "trầm trọng" và chỉ ra chứng cứ toà đã dựa vào.
- Nêu cụ thể chứng cứ đó yếu chỗ nào, hoặc chứng cứ nào của bạn bị bỏ qua.
- Nếu có vi phạm thủ tục, ghi ngày, sự việc, ảnh hưởng tới quyền của bạn ra sao.
- Nêu yêu cầu: đề nghị không chấp nhận yêu cầu ly hôn, hoặc đề nghị toà tiếp tục hoà giải.
- Kèm tài liệu mới và lý do chưa nộp ở sơ thẩm.
Giữ giọng bình tĩnh, không công kích bên kia. Một đơn đầy cáo buộc và lời lẽ nặng nề thường củng cố chính điều mà bản án đã kết luận: hai người không còn sống chung được nữa.
Nếu bạn thật sự muốn hàn gắn, nên nói rõ điều đó và đề xuất cụ thể: tham gia tư vấn hôn nhân, thay đổi một thói quen đã gây mâu thuẫn, sắp xếp lại việc chăm con. Những đề xuất cụ thể cho toà thấy bạn nghiêm túc, chứ không chỉ muốn giữ nguyên hiện trạng.
Nếu bạn là bên xin ly hôn và bị kháng cáo
Phía bên kia của câu chuyện cũng cần được nói. Bạn đã được toà sơ thẩm chấp nhận ly hôn, nay nhận thông báo người kia kháng cáo. Điều đầu tiên nên biết: trong lúc chờ phúc thẩm, hai bạn vẫn là vợ chồng về mặt pháp lý, nên những dự định như kết hôn lại, đứng tên chung tài sản với người khác phải chờ.
Bạn có quyền gửi văn bản trình bày ý kiến cho toà phúc thẩm, kèm chứng cứ củng cố những gì bản án đã kết luận: thời gian ly thân, các lần hoà giải không thành, tài liệu về hành vi vi phạm nếu có. Trả lời từng lý do trong đơn kháng cáo một cách điềm tĩnh, không cần thêm cáo buộc mới nếu không có chứng cứ.
Nếu người kia kháng cáo vì thật lòng muốn hàn gắn, hãy cân nhắc có nên nói chuyện trực tiếp, hoặc qua người hoà giải, một lần nữa hay không — không phải vì bạn buộc phải đổi ý, mà vì một cuộc nói chuyện rõ ràng đôi khi giúp cả hai chấp nhận kết cục dễ hơn. Nếu có bạo lực gia đình, đừng tự đặt mình vào tình huống không an toàn; mọi trao đổi nên qua toà hoặc luật sư.
Điều cần nghĩ kỹ trước khi nộp đơn
Hãy tự hỏi mục đích thật của mình. Nếu bạn tin hôn nhân còn cứu được và bên kia cũng chưa hẳn đã quyết, kháng cáo có thể là một cách để có thêm thời gian, nhưng thời gian đó nên được dùng để nói chuyện thật, có thể với sự giúp đỡ của người hoà giải, chuyên gia tư vấn hôn nhân, chứ không phải để chờ phiên toà.
Nếu mục đích là làm khó bên kia, kéo dài để họ không thể đi tiếp, thì kháng cáo thường chỉ làm vết thương sâu thêm, và toà phúc thẩm nhìn thấy điều đó qua hồ sơ. Kháng cáo nhằm kéo dài, gây sức ép không phải là mục đích mà quyền kháng cáo được thiết kế cho.
Nếu có con, hãy nghĩ tới con trong vài tháng chờ phúc thẩm. Trẻ cảm nhận được căng thẳng giữa cha mẹ. Dù bạn chọn thế nào, giữ cho con một nhịp sống ổn định là điều cả hai bên có thể cùng làm: lịch đưa đón không đổi, không kể với con chuyện tranh chấp, không bắt con chuyển lời giữa hai người lớn.
Khi nào nên có luật sư
Vụ có cáo buộc bạo lực gia đình, có quyết định cấm tiếp xúc, có yếu tố nước ngoài, hoặc có tranh chấp tài sản lớn đi kèm nên có luật sư đọc hồ sơ. Những yếu tố này làm phần ly hôn không còn đứng một mình mà gắn với nhiều quyết định khác trong bản án.
Với cáo buộc bạo lực, bạn cần đặc biệt thận trọng. Nếu cáo buộc không đúng, bạn có quyền phản bác bằng chứng cứ; nếu có phần đúng, nhận trách nhiệm và thay đổi hành vi là việc trước tiên, và luật sư giúp bạn hiểu hệ quả pháp lý mà không làm tình hình xấu thêm.
Người thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí theo quy định có thể liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý của tỉnh, thành nơi cư trú. Nếu chỉ cần một ý kiến nhanh về việc có nên kháng cáo hay không, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn kèm bản án.
Câu hỏi thường gặp
Một bên không đồng ý thì toà có được xử cho ly hôn không?
Có. Luật cho phép ly hôn theo yêu cầu của một bên khi hoà giải không thành và có căn cứ về bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ vợ chồng làm hôn nhân trầm trọng, mục đích hôn nhân không đạt được.
Đang kháng cáo thì hai người còn là vợ chồng không?
Còn. Quan hệ hôn nhân chỉ chấm dứt khi bản án hoặc quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật. Nếu phần ly hôn bị kháng cáo, phần đó chưa có hiệu lực.
Vợ đang nuôi con 8 tháng tuổi, chồng xin ly hôn thì sao?
Luật không cho người chồng yêu cầu ly hôn khi vợ đang có thai, sinh con hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Nếu toà vẫn xử cho ly hôn theo yêu cầu người chồng trong hoàn cảnh này, người vợ có căn cứ kháng cáo rõ ràng.
Kháng cáo không đồng ý ly hôn có giữ được hôn nhân không?
Không có bảo đảm nào. Toà phúc thẩm xét bản án có đủ căn cứ không; nếu hồ sơ cho thấy hôn nhân đã đổ vỡ thật, bản án thường được giữ. Kháng cáo chủ yếu có ý nghĩa khi bản án thiếu căn cứ hoặc vi phạm thủ tục.
Bên xin ly hôn có rút đơn ở giai đoạn phúc thẩm được không?
Có thể. Việc rút yêu cầu ở giai đoạn phúc thẩm có thủ tục riêng và hệ quả riêng, thường cần ý kiến của bên kia. Chi tiết thuộc giai đoạn phiên phúc thẩm, bạn nên hỏi toà hoặc luật sư.
Có nên kháng cáo chỉ để kéo dài thời gian không?
Không nên. Quyền kháng cáo dùng để sửa sai của bản án. Kéo dài để gây sức ép thường làm quan hệ tệ hơn, tốn thêm chi phí và ảnh hưởng tới con, trong khi kết quả ít khi thay đổi.