Khi bên kia kháng cáo, toà sơ thẩm sau khi chấp nhận đơn sẽ gửi thông báo về việc kháng cáo cho bạn và những người có liên quan; bạn có quyền gửi văn bản nêu ý kiến của mình về nội dung kháng cáo cho toà cấp phúc thẩm, và văn bản đó được đưa vào hồ sơ vụ án. Phần bản án bị kháng cáo chưa có hiệu lực, nên chưa yêu cầu thi hành phần đó được; phần không ai kháng cáo, kháng nghị thì có thể đã có hiệu lực.
Nhận thông báo kháng cáo thường làm người thắng sơ thẩm hụt hẫng. Bài này đi qua cách đọc thông báo, cách xác định chính xác bên kia đang phản đối điều gì, những việc nên làm trong một hai tuần đầu, và những việc không nên làm. Phần chuẩn bị cho phiên phúc thẩm sẽ đến sau; ở đây chỉ là giai đoạn ngay sau khi biết mình bị kháng cáo.
Thông báo kháng cáo là văn bản gì
Sau khi nhận đơn kháng cáo, toà sơ thẩm kiểm tra đơn có hợp lệ không, người kháng cáo đã nộp tạm ứng án phí phúc thẩm chưa, nếu thuộc diện phải nộp. Khi kháng cáo được chấp nhận, toà sơ thẩm thông báo bằng văn bản cho Viện kiểm sát cùng cấp và các đương sự có liên quan, rồi gửi hồ sơ lên toà cấp phúc thẩm.
Văn bản bạn nhận thường ghi tên người kháng cáo, bản án bị kháng cáo, và nội dung kháng cáo ở mức tóm tắt; có nơi gửi kèm bản sao đơn kháng cáo. Đây không phải giấy triệu tập, nên bạn chưa phải đi đâu ngay. Nhưng nó là tín hiệu rằng vụ án sẽ có thêm một vòng, và những phần có lợi cho bạn có thể bị xem lại.
Một số người nhận được thông báo khá muộn so với ngày tuyên án, vì toà còn chờ người kháng cáo nộp tạm ứng án phí hoặc sửa đơn. Nếu đã quá thời hạn kháng cáo mà bạn vẫn chưa nhận được gì, nhưng nghe nói bên kia có kháng cáo, hãy hỏi toà sơ thẩm để biết chính xác.
Đọc thông báo theo thứ tự
Để không bỏ sót, đọc thông báo và đơn kháng cáo kèm theo, nếu có, theo trình tự sau, ghi chú ra giấy:
- Ai kháng cáo. Chỉ bên kia, hay cả người có quyền lợi liên quan, hay nhiều người cùng phía. Mỗi người là một kháng cáo riêng.
- Kháng cáo phần nào. Toàn bộ bản án, hay chỉ phần tiền, phần nuôi con, phần chia nhà. Đánh dấu tương ứng trên bản án của bạn.
- Đề nghị toà phúc thẩm làm gì. Sửa theo hướng nào, huỷ bản án, hay đình chỉ. Hướng đề nghị cho biết mức rủi ro với bạn.
- Lý do họ nêu. Họ cho rằng toà sai ở chỗ nào: đánh giá chứng cứ, áp dụng luật, hay thủ tục. Lý do nào mới so với những gì họ đã nói ở sơ thẩm thì đánh dấu riêng.
- Họ có nhắc tới chứng cứ mới không. Nếu có, ghi lại tên tài liệu để sau này đề nghị xem.
- Có kháng nghị của Viện kiểm sát không. Nếu thông báo hoặc văn bản kèm theo nhắc tới kháng nghị, đọc thêm phạm vi kháng nghị.
Xong sáu bước, bạn sẽ có một trang ghi chú: phần nào của bản án đang bị tấn công, bằng lý lẽ gì. Trang đó là xương sống cho mọi việc sau này, kể cả khi bạn thuê luật sư.
Phần nào đã có hiệu lực, phần nào chưa
Bị kháng cáo không có nghĩa là toàn bộ bản án bị treo. Bảng dưới giúp hình dung trong một vụ dân sự có nhiều phần:
| Phần của bản án | Tình trạng khi bên kia chỉ kháng cáo phần khác | Lưu ý |
|---|---|---|
| Phần không bị kháng cáo, không liên quan tới phần bị kháng cáo | Có thể có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị | Hỏi toà để được xác nhận; có thể yêu cầu thi hành phần này |
| Phần bị kháng cáo | Chưa có hiệu lực | Chờ kết quả phúc thẩm |
| Phần có liên quan tới phần bị kháng cáo | Thường chưa thể coi là đã ổn định | Ví dụ tiền lãi gắn với khoản gốc bị kháng cáo |
| Phần luật cho thi hành ngay | Thi hành ngay dù bị kháng cáo | Ví dụ một số khoản cấp dưỡng, tiền lương, bồi thường sức khoẻ theo quy định |
Câu hỏi "phần nào đã có hiệu lực" thường cần câu trả lời chính thức. Bạn có thể đề nghị toà xác nhận hoặc hỏi cơ quan thi hành án khi nộp yêu cầu thi hành phần không bị kháng cáo.
Những việc nên làm trong một hai tuần đầu
Không cần chạy vội, nhưng cũng đừng chờ tới khi có giấy triệu tập mới bắt đầu. Những việc sau làm sớm thì đỡ cập rập:
- Kiểm xem thời hạn kháng cáo của chính bạn còn hay đã hết. Nếu còn, bạn cần quyết định có kháng cáo phần bất lợi cho mình hay không; nếu đã hết, bạn chỉ còn vai trò người bị kháng cáo.
- Gom lại hồ sơ của mình: bản án, biên bản phiên toà nếu đã xin, các tài liệu đã nộp, các văn bản của toà. Sắp theo thứ tự thời gian.
- Ghi chú ý kiến của bạn với từng lý do kháng cáo: đồng ý, không đồng ý, vì sao, dẫn tài liệu nào trong hồ sơ. Ghi khi trí nhớ còn tươi.
- Cân nhắc gửi văn bản nêu ý kiến về kháng cáo cho toà cấp phúc thẩm. Không bắt buộc, nhưng có ích khi bạn có điểm cụ thể để phản bác.
- Nếu giá trị lớn hoặc bên kia nêu lý do pháp lý phức tạp, liên hệ luật sư sớm. Luật sư cần thời gian đọc hồ sơ trước khi có lịch xử.
- Cập nhật địa chỉ liên lạc với toà nếu bạn đã chuyển chỗ ở, để giấy triệu tập không thất lạc.
Những việc không nên làm
Tìm cách gặp riêng thẩm phán, thư ký để "hỏi chuyện". Mọi trao đổi với toà nên đi qua kênh chính thức: văn bản, bộ phận tiếp nhận, hoặc tại phiên. Gặp riêng không giúp gì cho vụ việc mà còn có thể gây hiểu lầm nghiêm trọng.
Đăng bản án, đơn kháng cáo của bên kia lên mạng xã hội. Bài đăng có thể chứa thông tin cá nhân của người khác và làm căng thẳng thêm. Nếu hai bên còn khả năng thoả thuận, những bài đăng như vậy thường khiến cánh cửa đóng lại.
Tẩu tán hoặc tự định đoạt tài sản đang tranh chấp. Bản án chưa có hiệu lực ở phần bị kháng cáo. Bán, tặng, thế chấp tài sản đang tranh chấp trong giai đoạn này có thể dẫn tới hệ quả pháp lý bất lợi và làm phức tạp vụ án.
Bỏ qua thông báo vì nghĩ "toà đã xử cho mình thắng". Phúc thẩm có thể sửa hoặc huỷ bản án. Người bị kháng cáo mà không chuẩn bị gì thường để mất những điểm có thể bảo vệ được dễ dàng.
Có nên liên lạc với bên kia lúc này
Nhận thông báo kháng cáo cũng là lúc hai bên có thêm một cơ hội nói chuyện. Bên kháng cáo biết họ phải tốn thêm thời gian và có rủi ro; bên bị kháng cáo biết quyền lợi của mình chưa chắc chắn và chưa thể thi hành phần bị kháng cáo. Đôi khi chính lúc này cả hai đều sẵn lòng nhượng bộ hơn lúc trước phiên sơ thẩm.
Nếu muốn thử, nên liên lạc bằng kênh có lưu lại, nói rõ mục đích là tìm phương án khép vụ việc, và tránh mọi lời lẽ có thể hiểu là đe doạ. Kết quả có thể là bên kia rút kháng cáo, hoặc hai bên cùng đề nghị toà phúc thẩm công nhận thoả thuận. Những gì đã thống nhất cần được ghi bằng văn bản trước khi ai làm bước tiếp theo.
Nếu không muốn hoặc không thể nói chuyện, cứ chuẩn bị theo kênh tố tụng. Không có nghĩa vụ phải thương lượng; quyết định thuộc về bạn.
Khi người kháng cáo là người có quyền lợi liên quan
Không phải lúc nào người kháng cáo cũng là đối thủ trực tiếp của bạn. Trong nhiều vụ, người kháng cáo là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: ngân hàng đang nhận thế chấp căn nhà bị tranh chấp, cha mẹ của một bên đứng tên một phần tài sản, người đã mua lại mảnh đất trước khi vụ kiện xảy ra. Họ không đứng ở phía nguyên đơn hay bị đơn, nhưng bản án đụng tới quyền lợi của họ.
Đọc thông báo trong trường hợp này cần thêm một câu hỏi: kháng cáo của họ nhắm vào phần nào của bản án và có làm thay đổi phần giữa bạn với bên kia không. Ví dụ giả định: bản án chia căn nhà cho bạn, ngân hàng kháng cáo đề nghị toà xác định căn nhà vẫn đang bảo đảm cho khoản vay. Kết quả phúc thẩm về điểm này có thể không đổi tỷ lệ chia, nhưng ảnh hưởng tới việc bạn nhận căn nhà kèm nghĩa vụ gì.
Vì kháng cáo của họ thường dựa trên hợp đồng và giấy tờ mà bạn không nắm hết, nên xin xem, sao chụp tài liệu họ nộp và cân nhắc hỏi luật sư sớm. Đây cũng là lúc bạn có thể chủ động làm việc với chính người có quyền lợi liên quan, ví dụ hỏi ngân hàng các phương án xử lý khoản vay, thay vì chờ phiên toà.
Bị kháng cáo trong vụ án hình sự
Trong án hình sự, thông báo kháng cáo cũng được gửi cho những người liên quan. Bị hại có thể nhận thông báo bị cáo kháng cáo xin giảm án; bị cáo có thể nhận thông báo bị hại kháng cáo đề nghị tăng hình phạt hoặc tăng bồi thường. Mỗi chiều có ý nghĩa khác nhau với người nhận.
Với bị hại, kháng cáo xin giảm án của bị cáo không làm thay đổi phần bồi thường mà bị hại đã được tuyên, trừ khi bị cáo cũng kháng cáo phần đó. Bị hại có quyền trình bày ý kiến về kháng cáo, ví dụ việc bị cáo đã hay chưa bồi thường, thái độ khắc phục ra sao. Với bị cáo, nếu bị hại kháng cáo theo hướng tăng nặng thì toà phúc thẩm có căn cứ xem xét theo hướng đó; bị cáo nên trao đổi ngay với người bào chữa.
Trong cả hai chiều, gia đình nên giữ bình tĩnh, tránh liên lạc mang tính gây áp lực với phía bên kia. Mọi trao đổi về bồi thường nên có người làm chứng hoặc thông qua người bào chữa, và có giấy tờ rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Nhận thông báo kháng cáo có phải đến toà ngay không?
Không. Thông báo kháng cáo chỉ báo cho bạn biết có kháng cáo, không phải giấy triệu tập. Khi toà cấp phúc thẩm thụ lý và chuẩn bị xét xử, bạn sẽ nhận văn bản riêng. Tuy vậy, nên bắt đầu chuẩn bị ý kiến và hồ sơ từ khi nhận thông báo.
Có bắt buộc gửi văn bản ý kiến về kháng cáo không?
Không bắt buộc. Đây là quyền của người được thông báo. Gửi văn bản ngắn gọn, phản bác từng lý do kháng cáo bằng tài liệu trong hồ sơ, giúp hội đồng xét xử có thêm góc nhìn trước phiên toà. Nếu không gửi, bạn vẫn được trình bày tại phiên.
Bị kháng cáo rồi thì có phải nộp tiền gì không?
Người bị kháng cáo không phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm vì mình không kháng cáo. Nếu bạn quyết định kháng cáo phần bất lợi cho mình trong thời hạn, khi đó bạn mới là người kháng cáo và phải nộp tạm ứng, trừ khi được miễn theo quy định.
Bên kia kháng cáo toàn bộ bản án thì mình có mất hết không?
Không phải mất ngay. Toà phúc thẩm xem xét lại và có thể giữ nguyên, sửa hoặc huỷ bản án. Nhiều kháng cáo toàn bộ thực chất chỉ nhắm vào một hai điểm. Đọc kỹ lý do kháng cáo để biết điểm nào thật sự có rủi ro và tập trung chuẩn bị cho điểm đó.
Không nhận được thông báo nhưng bên kia nói đã kháng cáo, làm sao kiểm tra?
Liên hệ toà đã xử sơ thẩm, cung cấp số và ngày của bản án để hỏi có kháng cáo, kháng nghị hay không và hồ sơ đã chuyển lên toà phúc thẩm chưa. Đừng dựa vào lời của bên kia, vì có thể họ nói để gây áp lực hoặc đơn kháng cáo chưa được toà chấp nhận.
Có thể đề nghị toà buộc bên kia nộp chứng cứ mới họ nhắc tới không?
Bạn có quyền đề nghị được xem, sao chụp tài liệu, chứng cứ mà bên kia giao nộp cho toà theo quy định về công khai chứng cứ. Nếu họ chỉ nhắc mà chưa nộp, việc có được nhận hay không sẽ do toà phúc thẩm xem xét; bạn nêu ý kiến của mình trong văn bản gửi toà.