Tiền tạm ứng chỉ là khoản nộp trước. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đương sự kháng cáo phải chịu án phí phúc thẩm khi toà phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm bị kháng cáo; nếu toà phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm thì người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm và án phí sơ thẩm được xác định lại; nếu toà huỷ bản án để xử lại thì người kháng cáo cũng không phải chịu án phí phúc thẩm. Khi không phải chịu, bạn được nhận lại tiền tạm ứng theo thủ tục tại cơ quan thi hành án dân sự.
Nhiều người chỉ đọc phần quyết định về nội dung tranh chấp trong bản án phúc thẩm mà bỏ qua đoạn về án phí, rồi để khoản tạm ứng nằm im nhiều năm. Bài này giải thích nguyên tắc ai chịu, cách đọc đoạn án phí trong bản án phúc thẩm, các trường hợp kháng cáo dừng giữa chừng và thủ tục nhận lại tiền. Bài không nêu mức tiền; mức án phí phúc thẩm theo Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 và văn bản sửa đổi nếu có.
Tạm ứng và án phí: hai khoản dễ bị gọi chung một tên
Tạm ứng án phí phúc thẩm là khoản người kháng cáo nộp trước khi vụ án được đưa lên toà cấp trên. Án phí phúc thẩm là nghĩa vụ tài chính cuối cùng, do bản án hoặc quyết định phúc thẩm xác định. Hai khoản có thể bằng nhau về số tiền, nhưng bản chất khác nhau: một bên là tiền đặt trước, một bên là khoản thật sự phải trả cho nhà nước.
Sau khi có bản án phúc thẩm, khoản tạm ứng được xử lý theo một trong hai cách. Nếu bạn phải chịu án phí phúc thẩm, khoản tạm ứng được trừ vào án phí, bạn không phải nộp thêm cho phần này. Nếu bạn không phải chịu, khoản tạm ứng được trả lại cho bạn. Bản án phúc thẩm thường ghi rõ câu này, ví dụ khoản tạm ứng đã nộp theo biên lai số nào được chuyển thành án phí hoặc được hoàn trả.
Song song, án phí sơ thẩm có thể bị xác định lại. Khi toà phúc thẩm sửa bản án, phần thắng thua thay đổi, nên ai chịu bao nhiêu án phí sơ thẩm cũng được tính lại theo kết quả mới. Đây là lý do một kháng cáo thành công không chỉ giúp bạn tránh án phí phúc thẩm mà còn có thể làm giảm án phí sơ thẩm bạn từng bị tuyên phải chịu.
Ba kết quả phúc thẩm và nghĩa vụ án phí
Bảng dưới tóm tắt nguyên tắc chung theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cho người kháng cáo. Trường hợp được miễn án phí theo Nghị quyết 326/2016 thì không phải chịu, bất kể kết quả.
| Kết quả ở toà phúc thẩm | Án phí phúc thẩm của người kháng cáo | Án phí sơ thẩm | Tiền tạm ứng |
|---|---|---|---|
| Giữ nguyên bản án sơ thẩm bị kháng cáo | Phải chịu | Giữ như bản án sơ thẩm đã tuyên | Được trừ vào án phí phúc thẩm |
| Sửa bản án sơ thẩm | Không phải chịu | Toà phúc thẩm xác định lại theo kết quả mới | Được trả lại |
| Huỷ bản án sơ thẩm, giao xử lại | Không phải chịu | Xác định khi vụ án được giải quyết lại | Được trả lại |
| Huỷ bản án và đình chỉ giải quyết vụ án | Theo nguyên tắc riêng của trường hợp đình chỉ | Xử lý theo quyết định đình chỉ | Xem nội dung quyết định |
Chữ "sửa" ở đây bao gồm cả sửa một phần, miễn là phần bị sửa liên quan đến kháng cáo của bạn. Nếu bạn kháng cáo ba điểm và toà phúc thẩm chấp nhận một điểm, bản án bị sửa ở đúng phần bạn kháng cáo, và theo nguyên tắc chung bạn không phải chịu án phí phúc thẩm. Nếu bản án chỉ bị sửa theo kháng cáo của người khác, còn kháng cáo của bạn bị bác, nghĩa vụ của bạn có thể khác. Khi có nhiều người kháng cáo với kết quả khác nhau, hãy đọc kỹ phần án phí riêng của từng người trong bản án.
Vì sao án phí phúc thẩm thường không lớn như án phí sơ thẩm
Án phí sơ thẩm trong vụ án dân sự có giá ngạch được tính theo giá trị tài sản tranh chấp, nên với vụ đòi nợ, chia tài sản lớn, con số có thể đáng kể. Án phí phúc thẩm theo Nghị quyết 326/2016 thì được quy định thành mức cố định theo loại vụ án, không phụ thuộc giá trị tranh chấp. Vì vậy, trong nhiều vụ, án phí phúc thẩm chỉ là phần nhỏ so với án phí sơ thẩm.
Điều đó dẫn tới một điểm đáng chú ý khi cân nhắc kháng cáo: rủi ro tài chính trực tiếp của riêng phần án phí phúc thẩm thường không lớn, nhưng tác động lên án phí sơ thẩm khi bản án bị sửa có thể lớn hơn nhiều. Ngược lại, nếu toà phúc thẩm giữ nguyên, bạn chịu cả án phí sơ thẩm như cũ lẫn án phí phúc thẩm.
Ngoài án phí còn có các chi phí tố tụng khác như chi phí giám định, định giá, xem xét thẩm định tại chỗ; những khoản này có nguyên tắc phân chia riêng theo kết quả giải quyết, không đi theo bảng trên. Đọc bản án phúc thẩm, bạn sẽ thấy chúng được ghi thành đoạn khác với án phí. Đừng nhầm hai đoạn với nhau khi tính mình phải trả hay được nhận lại bao nhiêu.
Kháng cáo dừng giữa chừng thì tiền tạm ứng đi đâu
Đơn bị trả lại trước khi bạn nộp tạm ứng. Không có khoản tạm ứng nào để xử lý. Bạn chỉ mất công sức chuẩn bị.
Đơn bị trả lại hoặc kháng cáo không được xét sau khi bạn đã nộp tạm ứng. Khoản tiền được xử lý theo quy định về án phí; hãy giữ văn bản của toà và biên lai, rồi hỏi cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp về thủ tục nhận lại.
Rút kháng cáo trước hoặc tại phiên phúc thẩm. Toà phúc thẩm ra quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với phần đã rút. Người rút kháng cáo có thể phải chịu một phần hoặc toàn bộ án phí phúc thẩm tuỳ thời điểm rút theo Nghị quyết 326/2016. Chi tiết về rút kháng cáo và hệ quả thuộc một chuyên mục khác.
Các bên thoả thuận được với nhau ở giai đoạn phúc thẩm. Toà phúc thẩm có thể ra bản án sửa bản án sơ thẩm, công nhận thoả thuận. Thoả thuận có thể bao gồm cả việc ai chịu án phí. Hãy đưa nội dung này vào thoả thuận ngay từ đầu để tránh tranh cãi về sau.
Người kháng cáo qua đời trong khi vụ án đang ở phúc thẩm. Việc kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng được giải quyết theo luật; người thừa kế nên giữ biên lai tạm ứng để xử lý khoản tiền cùng các quyền khác.
Thủ tục nhận lại tiền tạm ứng
Khi bản án hoặc quyết định phúc thẩm xác định bạn được trả lại tiền tạm ứng, việc nhận lại thường diễn ra ở cơ quan thi hành án dân sự nơi bạn đã nộp. Trình tự phổ biến:
- Nhận bản án hoặc quyết định phúc thẩm; tìm đoạn về án phí, ghi lại số biên lai và số tiền được trả lại.
- Chuẩn bị giấy tờ: bản án hoặc quyết định phúc thẩm, biên lai thu tiền tạm ứng bản gốc, giấy tờ tuỳ thân; uỷ quyền nếu nhờ người khác nhận.
- Đến cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp; nếu cơ quan đó đã được sắp xếp lại, hỏi bộ phận một cửa của cơ quan thi hành án dân sự tỉnh để biết hồ sơ đang ở đâu.
- Làm đơn hoặc điền mẫu đề nghị nhận lại tiền theo hướng dẫn của cơ quan thi hành án.
- Nhận tiền mặt hoặc qua chuyển khoản tuỳ cách cơ quan đó áp dụng; ký nhận và giữ chứng từ.
Nếu bạn đồng thời phải thi hành nghĩa vụ khác trong cùng bản án, ví dụ trả tiền cho bên kia, cơ quan thi hành án có thể xử lý khoản tạm ứng theo quy định về thi hành án. Hãy hỏi rõ trước khi ký giấy tờ để biết khoản tiền của mình được dùng vào việc gì.
Đọc đoạn án phí trong bản án phúc thẩm
Đoạn án phí thường nằm ở cuối phần quyết định, sau các nội dung về tranh chấp. Khi đọc, hãy tìm các ý sau:
- Ai phải chịu án phí phúc thẩm và số tiền; ai không phải chịu.
- Khoản tạm ứng của từng người kháng cáo được trừ vào án phí hay được trả lại, kèm số biên lai.
- Án phí sơ thẩm có được xác định lại không, nếu có thì mỗi bên chịu bao nhiêu.
- Chi phí tố tụng khác, như giám định, định giá, được phân chia ra sao.
- Người được miễn án phí có được ghi nhận đúng không.
Nếu thấy đoạn án phí có chỗ không rõ hoặc nghi có sai sót về số liệu, hãy hỏi toà đã ra bản án về khả năng sửa chữa, bổ sung bản án theo thủ tục luật định. Đừng tự diễn giải rồi đi nhận hay đi nộp theo cách hiểu của mình.
Ví dụ giả định: hai người cùng kháng cáo, hai kết quả khác nhau
Bà Lan và ông Hùng ở Vĩnh Long là hai đồng thừa kế trong một vụ chia di sản. Bản án sơ thẩm chia nhà đất theo một tỷ lệ mà cả hai đều không đồng ý, nhưng vì lý do ngược nhau: bà Lan cho rằng toà chưa tính công sức bà giữ gìn, tu sửa căn nhà nhiều năm, ông Hùng cho rằng toà định giá đất quá thấp. Mỗi người làm đơn kháng cáo riêng, mỗi người nhận thông báo và nộp tạm ứng án phí phúc thẩm riêng.
Toà phúc thẩm chấp nhận một phần kháng cáo của bà Lan, tính thêm phần công sức giữ gìn di sản cho bà, và không chấp nhận kháng cáo của ông Hùng về giá đất. Bản án sơ thẩm bị sửa ở phần liên quan đến bà Lan. Theo nguyên tắc chung, bà Lan không phải chịu án phí phúc thẩm và được nhận lại tạm ứng; ông Hùng, với phần kháng cáo không được chấp nhận, có thể phải chịu án phí phúc thẩm và khoản tạm ứng của ông được trừ vào đó. Án phí sơ thẩm của cả hai được tính lại theo tỷ lệ chia mới.
Ví dụ cho thấy vì sao phải đọc phần án phí của từng người, thay vì chỉ nhìn kết luận chung là bản án bị sửa. Hai người cùng một vụ, cùng kháng cáo, có thể đi về hai hướng khác nhau ở khoản tiền này.
Câu hỏi thường gặp
Thắng một phần ở phúc thẩm thì có phải chịu án phí phúc thẩm không?
Theo nguyên tắc của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, khi toà phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm bị kháng cáo, người kháng cáo liên quan đến phần bị sửa không phải chịu án phí phúc thẩm, kể cả khi chỉ được chấp nhận một phần yêu cầu. Hãy đọc đoạn án phí trong bản án để chắc chắn.
Tiền tạm ứng có được trả lãi khi hoàn lại không?
Tiền tạm ứng được gửi vào tài khoản tạm giữ và trả lại theo số đã nộp. Bạn không nên kỳ vọng nhận thêm lãi; nếu có quy định khác ở thời điểm nhận, cơ quan thi hành án sẽ hướng dẫn.
Mất biên lai tạm ứng thì có nhận lại tiền được không?
Hãy báo ngay cho cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp, cung cấp thông tin bản án, ngày nộp, số tiền và giấy tờ tuỳ thân. Cơ quan này có sổ sách để đối chiếu và hướng dẫn thủ tục thay thế.
Bao lâu sau bản án phúc thẩm thì nên đi nhận lại tạm ứng?
Bạn có thể làm thủ tục khi đã có bản án hoặc quyết định phúc thẩm. Đừng để quá lâu, vì hồ sơ có thể được lưu trữ, cơ quan có thể sắp xếp lại và việc đối chiếu sẽ mất thời gian hơn.
Bị toà phúc thẩm huỷ án để xử lại thì án phí sơ thẩm đã nộp tính thế nào?
Khi bản án sơ thẩm bị huỷ, nghĩa vụ chịu án phí được xác định lại khi vụ án được giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm. Khoản tạm ứng án phí phúc thẩm của người kháng cáo thì được trả lại.
Bên kia kháng cáo và thua ở phúc thẩm thì mình có phải chịu án phí phúc thẩm không?
Người không kháng cáo nhìn chung không phải chịu án phí phúc thẩm khi toà giữ nguyên bản án theo kháng cáo của người khác. Nghĩa vụ án phí phúc thẩm thuộc về người kháng cáo trong trường hợp đó.