Toà sơ thẩm trả lại đơn kháng cáo nghĩa là kháng cáo của bạn không được chuyển lên toà cấp phúc thẩm. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, có ba nhóm trường hợp: người làm đơn không có quyền kháng cáo; người kháng cáo không làm lại hoặc không sửa đổi, bổ sung đơn theo yêu cầu của toà; và người kháng cáo không nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đúng hạn mà không có lý do chính đáng.
Văn bản trả lại đơn thường đến khi người kháng cáo đang chờ ngày ra phúc thẩm, nên cảm giác đầu tiên là hoang mang. Bài này giúp bạn bình tĩnh đọc văn bản đó: toà trả lại vì lý do nào, còn sửa được gì, khi nào nên khiếu nại, và nếu kháng cáo không còn thì bản án sơ thẩm sẽ đi tiếp ra sao. Bài chỉ cung cấp thông tin phổ thông; vụ việc có giá trị lớn hoặc liên quan quyền lợi của con cái, nhà ở, việc làm thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc một luật sư bạn tin cậy trước khi quyết định.
Trả lại đơn khác với bị bác kháng cáo ở chỗ nào
Nhiều người gọi chung là "bị bác kháng cáo", nhưng về tố tụng đây là hai chuyện cách nhau rất xa. Trả lại đơn xảy ra ở toà sơ thẩm, trước khi hồ sơ được chuyển đi; toà không hề xem lý do kháng cáo của bạn đúng hay sai. Bị bác kháng cáo, đúng hơn là không chấp nhận kháng cáo, xảy ra ở toà cấp phúc thẩm sau khi đã xét xử, và đi kèm một bản án phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Sự khác nhau này quyết định đường đi tiếp. Với kháng cáo không được chấp nhận ở phúc thẩm, bản án phúc thẩm có hiệu lực ngay và con đường còn lại là đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Với đơn bị trả lại, nếu thời hạn kháng cáo vẫn còn, bạn hoàn toàn có thể làm một lá đơn mới đúng quy định. Nếu thời hạn đã hết, phần bản án bị kháng cáo sẽ có hiệu lực theo quy định về hiệu lực của bản án sơ thẩm.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi cầm văn bản trả lại đơn không phải là "mình sai ở đâu" mà là "hạn kháng cáo của mình còn hay hết". Nếu còn, mọi lỗi hình thức đều sửa được. Nếu hết, bạn cần xem có căn cứ để khiếu nại việc trả lại đơn hay không, hoặc chuẩn bị cho giai đoạn thi hành bản án.
Ba nhóm lý do toà sơ thẩm trả lại đơn
Người làm đơn không có quyền kháng cáo. Hay gặp nhất là người thân, bạn bè hoặc nhân viên ký đơn mà không phải đương sự, cũng không phải người đại diện hợp pháp. Một biến thể khác là người được uỷ quyền nhưng văn bản uỷ quyền chỉ cho phép tham gia phiên toà sơ thẩm, không bao gồm việc kháng cáo.
Không làm lại hoặc không sửa đổi, bổ sung đơn theo yêu cầu. Toà đã gửi văn bản yêu cầu bổ sung chữ ký, phạm vi kháng cáo, số bản án hay giấy tờ chứng minh tư cách người ký, nhưng hết thời hạn mà người kháng cáo không phản hồi. Phần lớn trường hợp là do văn bản yêu cầu gửi tới địa chỉ cũ hoặc người nhận để quên.
Không nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đúng hạn. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, hết thời hạn nộp tạm ứng án phí phúc thẩm mà người kháng cáo không nộp thì được coi là từ bỏ việc kháng cáo, trừ trường hợp có lý do chính đáng. Toà sơ thẩm khi đó trả lại đơn. Lưu ý: nộp tiền rồi nhưng không nộp biên lai cho toà cũng dễ dẫn tới tình huống này.
Đơn quá hạn không thuộc nhóm "trả lại" theo nghĩa thông thường. Đơn kháng cáo quá hạn được toà sơ thẩm chuyển lên toà cấp phúc thẩm để xét lý do chậm. Nếu hội đồng xét không chấp nhận, đó là quyết định của toà phúc thẩm và có hệ quả riêng; chi tiết thuộc bài về kháng cáo quá hạn.
Đọc văn bản trả lại đơn: cần nhìn vào đâu
Văn bản trả lại đơn thường ngắn, nhưng mỗi dòng đều có ý nghĩa với bước tiếp theo. Khi nhận được, hãy đọc và ghi chú các điểm sau:
- Ngày ban hành và ngày bạn thực nhận văn bản; giữ phong bì hoặc biên bản giao nhận.
- Lý do trả lại được nêu cụ thể là gì, thuộc nhóm nào trong ba nhóm ở trên.
- Văn bản có nhắc tới yêu cầu sửa đổi, bổ sung hoặc thông báo nộp tạm ứng nào mà bạn chưa từng nhận không. Nếu có, đó là dấu hiệu việc tống đạt có thể có vấn đề.
- Văn bản có nêu quyền khiếu nại và thời hạn khiếu nại không.
- Đơn kháng cáo gốc và tài liệu bạn gửi kèm có được trả lại cùng văn bản không; nếu có, đừng vứt đi vì có thể dùng lại.
- Tên toà, tên thẩm phán hoặc người ký văn bản, để biết gửi khiếu nại tới đâu.
Đối chiếu với giấy tờ bạn đang giữ: biên nhận nộp đơn, biên lai bưu điện, văn bản yêu cầu bổ sung, thông báo nộp tạm ứng án phí, biên lai thu tiền tạm ứng. Chỉ cần thiếu một mắt xích là bạn biết chỗ nào đã đứt.
Hai ví dụ giả định để thấy cách xử lý khác nhau
Ví dụ giả định thứ nhất: anh Tâm ở Cần Thơ thua kiện sơ thẩm vụ đòi tiền đặt cọc. Vợ anh ký đơn kháng cáo thay anh vì anh đang đi làm xa. Toà sơ thẩm trả lại đơn với lý do người ký không có quyền kháng cáo. Lúc nhận văn bản, hạn kháng cáo của anh còn bốn ngày. Việc cần làm rất rõ: anh tự ký một lá đơn mới, gửi bưu điện ngay trong ngày từ nơi làm việc và giữ biên lai có dấu ngày gửi, hoặc lập văn bản uỷ quyền đúng phạm vi để vợ nộp. Kháng cáo của anh không bị ảnh hưởng gì.
Ví dụ giả định thứ hai: chị Mai ở Quảng Ngãi kháng cáo đúng hạn, đơn hợp lệ, nhưng sau đó chuyển nhà. Thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm gửi về địa chỉ cũ, chị không biết. Hết thời hạn nộp, toà coi như chị từ bỏ kháng cáo và trả lại đơn. Lúc này hạn kháng cáo đã qua từ lâu, làm đơn mới không giải quyết được. Câu hỏi đặt ra là thông báo có được tống đạt hợp lệ hay không, và việc chị không nhận được có phải là lý do chính đáng hay không. Đây là tình huống nên khiếu nại và nên có người làm nghề hỗ trợ, vì kết quả phụ thuộc vào chi tiết của từng lần gửi giấy tờ.
Khi nào nên khiếu nại việc trả lại đơn và làm thế nào
Bộ luật Tố tụng dân sự có một chương riêng về khiếu nại quyết định, hành vi trong tố tụng. Nếu bạn cho rằng toà trả lại đơn không đúng, ví dụ bạn thực sự có quyền kháng cáo, đã nộp biên lai đúng hạn, hoặc chưa hề nhận được yêu cầu bổ sung, có thể làm theo trình tự:
- Xác định thời hạn khiếu nại ghi trong văn bản trả lại đơn, hoặc hỏi trực tiếp bộ phận tiếp nhận của toà; đừng để quá hạn trong lúc thu thập giấy tờ.
- Viết đơn khiếu nại ngắn gọn: thông tin người khiếu nại, văn bản trả lại đơn bị khiếu nại, lý do bạn cho rằng việc trả lại không đúng, yêu cầu cụ thể là nhận lại đơn kháng cáo để giải quyết theo thủ tục.
- Kèm bằng chứng: biên lai tạm ứng có ngày, biên lai bưu điện, giấy tờ chứng minh tư cách đương sự, xác nhận thay đổi nơi cư trú nếu thông báo gửi sai địa chỉ.
- Gửi tới toà đã ra văn bản, ghi rõ người nhận theo hướng dẫn trong văn bản hoặc của bộ phận tiếp nhận.
- Có thể gửi bản sao tới Viện kiểm sát cùng cấp, cơ quan có chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, để đề nghị xem xét.
- Theo dõi kết quả giải quyết khiếu nại bằng văn bản; giữ mọi giấy tờ giao nhận.
Khiếu nại không phải đường tắt cho mọi trường hợp. Nếu lý do trả lại đúng sự thật, ví dụ bạn thật sự đã nhận thông báo nộp tạm ứng nhưng để quên, khiếu nại khó có kết quả. Khi đó nên dồn sức vào việc khác như thương lượng thi hành bản án hoặc tìm hiểu các con đường xem xét lại theo luật.
Còn hạn kháng cáo: làm lại đơn cho chắc
Nếu văn bản trả lại đến khi hạn kháng cáo vẫn còn, việc cần làm là nộp lại một lá đơn đúng ngay lập tức, không chờ khiếu nại. Một số lưu ý:
- Tính lại hạn chính xác từ ngày tuyên án hoặc ngày bạn nhận bản án; ngày cuối rơi vào ngày nghỉ thì lùi sang ngày làm việc kế tiếp.
- Tự ký đơn, hoặc nếu nhờ người khác thì lập văn bản uỷ quyền có ghi rõ việc kháng cáo.
- Sửa đúng lỗi toà đã nêu, đồng thời rà lại các điểm khác như số bản án, phạm vi, yêu cầu.
- Nộp trực tiếp tại toà đã xử hoặc gửi bưu điện có xác nhận ngày gửi; đừng chọn cách gửi không chứng minh được ngày.
- Ghi địa chỉ nhận giấy tờ mà bạn biết chắc vẫn nhận được trong vài tháng tới, kể cả khi sắp chuyển nhà.
- Sau khi nộp, chủ động hỏi toà về thông báo tạm ứng án phí thay vì chờ thư.
Nếu sát hạn và bạn không chắc đơn mới có đạt hay không, nộp trước một lá đơn đủ nội dung bắt buộc để giữ hạn, sau đó bổ sung tài liệu. Đơn đúng hạn mà còn thiếu sót nhỏ vẫn tốt hơn đơn hoàn hảo nhưng trễ một ngày.
Khi kháng cáo không còn: bản án sơ thẩm đi tiếp thế nào
Nếu đơn bị trả lại và không còn đường nào để khôi phục kháng cáo, phần bản án bạn định kháng cáo sẽ có hiệu lực pháp luật theo quy định. Điều này kéo theo việc thi hành án: bên được thi hành có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành, còn bạn có thể chủ động tự nguyện thi hành để tránh phát sinh chi phí cưỡng chế. Chi tiết về thời điểm hiệu lực và thi hành án có ở các chuyên đề khác, ở đây chỉ nhắc để bạn tính bước tiếp.
Với bản án đã có hiệu lực, pháp luật vẫn có cơ chế xem xét lại theo thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, nhưng đó là thủ tục đặc biệt, điều kiện chặt, do người có thẩm quyền kháng nghị quyết định chứ không phải quyền tự động của đương sự. Đương sự chỉ có thể gửi đơn đề nghị xem xét. Đừng coi đây là phương án thay thế cho việc kháng cáo đúng hạn.
Nếu bên kia cũng đã kháng cáo, hoặc Viện kiểm sát kháng nghị, vụ án vẫn lên phúc thẩm dù đơn của bạn bị trả lại. Khi đó bạn tham gia phúc thẩm với tư cách người có liên quan đến kháng cáo, kháng nghị của người khác, được trình bày ý kiến về những phần đang bị xem xét. Hỏi toà xem vụ án có còn kháng cáo, kháng nghị nào khác hay không trước khi kết luận mọi thứ đã khép lại.
Câu hỏi thường gặp
Đơn kháng cáo bị trả lại thì tiền tạm ứng án phí đã nộp có được nhận lại không?
Nếu bạn đã nộp tạm ứng mà kháng cáo không được xem xét, khoản tiền này được xử lý theo quy định về án phí hiện hành. Hãy giữ biên lai và hỏi toà hoặc cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp về thủ tục nhận lại.
Bị trả lại đơn vì không có quyền kháng cáo thì người có quyền còn kháng cáo được không?
Được, nếu thời hạn kháng cáo của người có quyền vẫn còn. Người đó tự ký đơn hoặc uỷ quyền đúng phạm vi cho người khác ký, rồi nộp tại toà đã xử sơ thẩm như bình thường.
Không nhận được thông báo nộp tạm ứng án phí có được coi là lý do chính đáng không?
Có thể, nếu bạn chứng minh được thông báo không được tống đạt hợp lệ, ví dụ gửi sai địa chỉ bạn đã khai với toà. Nếu thông báo đã giao đúng địa chỉ mà bạn không đọc, lý do này khó được chấp nhận.
Khiếu nại việc trả lại đơn có làm bản án tạm dừng thi hành không?
Không có gì bảo đảm điều đó. Việc khiếu nại và việc thi hành bản án là hai quá trình khác nhau, nên bạn cần theo dõi cả hai và hỏi luật sư về cách bảo vệ quyền lợi trong thời gian chờ.
Bên kia kháng cáo nhưng đơn của mình bị trả lại thì mình có được tham gia phúc thẩm không?
Có. Bạn vẫn là đương sự trong vụ án và được triệu tập tham gia phiên phúc thẩm, được trình bày ý kiến về những phần đang bị kháng cáo. Tuy nhiên toà phúc thẩm chỉ xem xét trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị còn hiệu lực.
Có nên nhờ luật sư khi đơn kháng cáo bị trả lại không?
Nếu hạn kháng cáo còn và lỗi chỉ là hình thức, bạn có thể tự sửa. Nếu hạn đã hết, vụ việc có giá trị lớn hoặc liên quan tới quyền nuôi con, nhà ở, nên có luật sư xem hồ sơ tống đạt để đánh giá khả năng khiếu nại.