Án phí phúc thẩm được quy định theo loại vụ án trong Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14: vụ dân sự, hôn nhân gia đình và lao động dùng chung một mức, vụ kinh doanh thương mại có mức riêng cao hơn, vụ hành chính và vụ hình sự có mức riêng. Kháng cáo quyết định giải quyết việc dân sự thì nộp lệ phí phúc thẩm chứ không phải án phí. Nguyên tắc ai chịu thì giống nhau: người kháng cáo chịu khi bản án bị giữ nguyên, không chịu khi bản án bị sửa hoặc huỷ.
Điểm khác nhau thật sự nằm ở chỗ ai phải nộp trước, ai được miễn, và cách nghĩa vụ đó hiện ra trong từng loại án. Người lao động thua kiện sơ thẩm về lương có hoàn cảnh rất khác với một doanh nghiệp kháng cáo tranh chấp hợp đồng; bị cáo kháng cáo xin giảm án lại đi theo một cơ chế riêng. Bài này đi qua từng loại để bạn biết trước mình sẽ gặp gì sau khi nộp đơn. Bài không nêu mức tiền cụ thể; con số đúng là con số trên thông báo của toà, theo văn bản đang có hiệu lực.
Một nguyên tắc chung, nhiều cách áp dụng
Dù là loại án nào, khoản tiền liên quan tới phúc thẩm đều đi qua hai câu hỏi. Câu hỏi thứ nhất xuất hiện ngay sau khi nộp đơn: người kháng cáo có phải nộp tạm ứng hay không. Câu hỏi thứ hai xuất hiện khi có bản án phúc thẩm: ai thật sự phải chịu án phí phúc thẩm. Với vụ dân sự theo nghĩa rộng, gồm cả hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại và lao động, cả hai câu hỏi đều được Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Nghị quyết 326/2016 trả lời. Với vụ hành chính, Luật Tố tụng hành chính 2015 có quy định tương tự. Với vụ hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đặt ra cơ chế riêng.
Mức án phí phúc thẩm khác với án phí sơ thẩm ở chỗ nó là mức cố định theo loại vụ, không tính theo giá trị tranh chấp. Vì vậy, một vụ đòi nợ vài trăm triệu và một vụ đòi nợ vài tỷ, nếu cùng là tranh chấp dân sự, có cùng mức án phí phúc thẩm. Cái khác nhau là án phí sơ thẩm, thứ có thể bị tính lại nếu bản án bị sửa.
Nắm được bức tranh này giúp bạn tránh hai sai lầm phổ biến: tưởng rằng vụ càng lớn thì kháng cáo càng tốn án phí, và tưởng rằng mọi loại án đều phải đi nộp tạm ứng như nhau.
Tổng hợp theo loại án
Bảng dưới là bức tranh tổng quát. Mỗi ô đều có ngoại lệ và chi tiết riêng, được giải thích ở các mục tiếp theo.
| Loại án | Người kháng cáo nộp tạm ứng | Nhóm hay được miễn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dân sự, hôn nhân gia đình | Có, trừ diện miễn hoặc không phải nộp | Người yêu cầu cấp dưỡng, hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật… | Dùng chung mức án phí phúc thẩm với lao động |
| Kinh doanh thương mại | Có | Hiếm, vì đương sự thường là doanh nghiệp | Mức án phí phúc thẩm riêng, cao hơn vụ dân sự |
| Lao động | Người sử dụng lao động: có. Người lao động: thường được miễn với các yêu cầu luật liệt kê | Người lao động đòi lương, trợ cấp, bảo hiểm xã hội, bồi thường do chấm dứt trái luật… | Hai phía trong cùng vụ có thể khác nhau hoàn toàn |
| Hành chính | Có, theo Luật Tố tụng hành chính, trừ diện miễn | Cá nhân thuộc các nhóm yếu thế | Người bị kiện là cơ quan nhà nước cũng có thể kháng cáo |
| Hình sự | Thường không có bước nộp tạm ứng như vụ dân sự | Tuỳ trường hợp | Phần dân sự trong vụ án hình sự có thể có quy định riêng |
| Việc dân sự (yêu cầu) | Nộp lệ phí phúc thẩm | Theo diện miễn chung | Ví dụ kháng cáo quyết định giải quyết một yêu cầu |
Đọc bảng theo hàng của loại án mình đang có, rồi xem mục chi tiết bên dưới. Nếu vụ án của bạn có nhiều quan hệ, ví dụ vụ ly hôn có cả cấp dưỡng và chia tài sản, phần nào thuộc diện miễn và phần nào không có thể khác nhau.
Vụ dân sự và hôn nhân gia đình
Đây là nhóm có nhiều người kháng cáo nhất. Tranh chấp vay tiền, đặt cọc, mua bán, thuê nhà, bồi thường thiệt hại, thừa kế, ly hôn, nuôi con, chia tài sản đều thuộc nhóm này, dùng chung mức án phí phúc thẩm theo Nghị quyết 326/2016.
Cấp dưỡng là trường hợp miễn hay gặp. Người yêu cầu cấp dưỡng được miễn án phí đối với yêu cầu đó. Trong vụ ly hôn, nếu bạn kháng cáo phần cấp dưỡng, hãy đề nghị miễn cho phần này; nếu đồng thời kháng cáo phần chia tài sản, hỏi toà phần đó tính thế nào.
Bồi thường về tính mạng, sức khoẻ cũng thuộc diện miễn. Người yêu cầu bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm được miễn án phí đối với yêu cầu đó, kể cả ở giai đoạn phúc thẩm, khi có đề nghị.
Ly hôn có yếu tố tài sản lớn. Án phí phúc thẩm vẫn là mức cố định, nhưng việc sửa bản án có thể làm thay đổi đáng kể án phí sơ thẩm vốn tính theo giá trị tài sản mỗi bên được chia. Đây là lý do nên đọc kỹ cả đoạn án phí sơ thẩm trong bản án phúc thẩm.
Vụ kinh doanh thương mại
Tranh chấp giữa các bên cùng có mục đích lợi nhuận, như hợp đồng mua bán hàng hoá giữa hai doanh nghiệp, hợp đồng xây dựng, tranh chấp giữa thành viên công ty, được xếp vào nhóm kinh doanh thương mại. Theo Nghị quyết 326/2016, án phí phúc thẩm của nhóm này có mức riêng, cao hơn nhóm dân sự thông thường.
Đương sự thường là doanh nghiệp, mà các trường hợp miễn chủ yếu dành cho cá nhân thuộc nhóm yếu thế, nên trong thực tế gần như mọi người kháng cáo ở nhóm này đều phải nộp tạm ứng. Doanh nghiệp nên bố trí người phụ trách việc nộp và giao biên lai ngay từ khi ký đơn kháng cáo, vì quy trình duyệt chi nội bộ đôi khi mất nhiều ngày hơn thời hạn mà toà cho.
Một điểm hay gây lẫn: hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh tranh chấp với doanh nghiệp về hoạt động kinh doanh có thể bị xếp vào nhóm kinh doanh thương mại, tuỳ cách toà xác định quan hệ tranh chấp. Cách xếp loại đã thể hiện trong bản án sơ thẩm; mức tạm ứng ghi trên thông báo sẽ theo đúng cách xếp loại đó. Nếu bạn cho rằng toà xếp sai loại quan hệ, đó là nội dung có thể đưa vào kháng cáo, nhưng không phải lý do để không nộp tạm ứng.
Vụ lao động: hai phía, hai cách áp dụng
Ở tranh chấp lao động, cùng một vụ án nhưng hai bên có thể có nghĩa vụ rất khác nhau. Nghị quyết 326/2016 miễn án phí cho người lao động khi yêu cầu liên quan tới tiền lương, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, tiền bồi thường về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, và các yêu cầu bồi thường do bị sa thải, chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật. Người lao động kháng cáo về những yêu cầu này, khi có đề nghị, thường không phải nộp tạm ứng.
Người sử dụng lao động thì không thuộc diện miễn này. Một công ty bị buộc nhận người lao động trở lại làm việc và bồi thường, nếu muốn kháng cáo, phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm như bình thường và chịu án phí phúc thẩm nếu bản án bị giữ nguyên.
Sự khác biệt này không có nghĩa là luật thiên vị một bên. Nó phản ánh việc người lao động thường ở vị thế yếu hơn về tài chính khi tranh chấp xảy ra, nhất là khi vừa mất việc. Với doanh nghiệp, điều cần cân nhắc khi quyết định kháng cáo là chi phí tổng thể và thời gian kéo dài, bao gồm cả việc phần bản án về nhận lại người lao động có thể phải thi hành ngay theo quy định, chứ không chỉ là khoản án phí.
Vụ hành chính
Khi người dân hoặc doanh nghiệp kiện quyết định hành chính, ví dụ quyết định thu hồi đất, quyết định xử phạt, và thua ở sơ thẩm, việc kháng cáo đi theo Luật Tố tụng hành chính 2015. Trình tự sau khi nộp đơn tương tự vụ dân sự: toà sơ thẩm kiểm tra đơn, thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm, người kháng cáo nộp tiền và giao biên lai trong thời hạn, rồi toà thông báo việc kháng cáo cho các bên và Viện kiểm sát.
Án phí phúc thẩm vụ hành chính có mức riêng theo Nghị quyết 326/2016. Người khởi kiện là cá nhân thuộc các nhóm được miễn, như hộ nghèo, cận nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật, có thể đề nghị miễn như ở vụ dân sự. Người bị kiện là cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền, khi kháng cáo bản án bất lợi cho mình, cũng phải tuân theo quy định về tạm ứng án phí phúc thẩm, trừ trường hợp luật cho miễn hoặc không phải nộp.
Vụ hành chính có một đặc điểm: bên kia là cơ quan công quyền, nên người dân thường lo ngại về chi phí và sức ép. Thông tin về miễn án phí, về trợ giúp pháp lý cho người thuộc diện, là điều bạn nên hỏi ngay khi nộp đơn kháng cáo, không đợi tới khi nhận thông báo nộp tạm ứng.
Vụ hình sự: cơ chế riêng cho bị cáo, bị hại và phần dân sự
Bị cáo kháng cáo. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 không đặt ra bước nộp tạm ứng án phí phúc thẩm đối với bị cáo như ở vụ dân sự. Bị cáo kháng cáo xin giảm hình phạt, xin hưởng án treo hay kêu oan đều không phải đi nộp tiền trước. Án phí hình sự phúc thẩm, nếu có, do bản án phúc thẩm quyết định, theo nguyên tắc chung là bị cáo chịu khi bản án bị giữ nguyên.
Bị hại và người có quyền lợi liên quan kháng cáo phần bồi thường. Phần dân sự trong vụ án hình sự, như bồi thường thiệt hại, có thể kéo theo nghĩa vụ án phí dân sự. Nhiều người bị hại thuộc diện được miễn vì yêu cầu bồi thường về tính mạng, sức khoẻ. Nếu toà có yêu cầu nộp, bạn sẽ nhận được thông báo; nếu không chắc, hỏi toà đã xử sơ thẩm.
Người thân không phải đóng tiền để bị cáo được kháng cáo. Đây là điểm cần nói rõ vì có người lợi dụng sự thiếu hiểu biết để đòi tiền với danh nghĩa phí kháng cáo. Khoản tiền hợp pháp liên quan đến án phí chỉ phát sinh theo bản án, quyết định của toà và được nộp vào cơ quan thi hành án dân sự có biên lai.
Kháng nghị của Viện kiểm sát. Khi Viện kiểm sát kháng nghị, không có ai phải nộp tạm ứng cho phần kháng nghị. Kháng nghị là một kênh riêng, không thuộc phạm vi bài này.
Câu hỏi thường gặp
Án phí phúc thẩm vụ ly hôn có tính theo giá trị tài sản không?
Không. Theo Nghị quyết 326/2016, án phí phúc thẩm là mức cố định theo loại vụ. Giá trị tài sản ảnh hưởng tới án phí sơ thẩm, và án phí sơ thẩm có thể được xác định lại nếu toà phúc thẩm sửa phần chia tài sản.
Doanh nghiệp kháng cáo vụ lao động có được miễn tạm ứng không?
Nhìn chung không. Các trường hợp miễn trong vụ lao động dành cho người lao động với những yêu cầu luật liệt kê. Doanh nghiệp là người sử dụng lao động phải nộp tạm ứng nếu muốn kháng cáo.
Bị cáo có phải nộp tiền để kháng cáo không?
Bị cáo kháng cáo không phải nộp tạm ứng án phí như vụ dân sự. Nếu có ai đòi tiền với danh nghĩa phí kháng cáo, hãy hỏi lại toà đã xử sơ thẩm; khoản tiền hợp pháp chỉ phát sinh theo văn bản của toà và có biên lai.
Kháng cáo quyết định công nhận thuận tình ly hôn có phải nộp án phí phúc thẩm không?
Đây là việc dân sự, nên nếu được kháng cáo thì nộp lệ phí phúc thẩm chứ không phải án phí phúc thẩm. Điều kiện để kháng cáo loại quyết định này khá hẹp, nên hỏi luật sư trước khi làm đơn.
Vụ tranh chấp giữa cá nhân và công ty là dân sự hay thương mại?
Tuỳ quan hệ tranh chấp và mục đích của các bên, toà xác định và ghi trong bản án sơ thẩm. Mức tạm ứng án phí phúc thẩm sẽ theo cách xếp loại đó, nên hãy xem phần đầu bản án để biết vụ của mình thuộc nhóm nào.
Người bị kiện là cơ quan nhà nước kháng cáo thì ai nộp tạm ứng?
Cơ quan đó, với tư cách người kháng cáo, phải tuân theo quy định về tạm ứng án phí phúc thẩm trong vụ hành chính, trừ khi thuộc trường hợp luật cho miễn hoặc không phải nộp. Người khởi kiện không phải nộp thay.