Nếu bạn không thuộc diện được miễn mà chưa đủ tiền nộp tạm ứng án phí phúc thẩm, Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 còn một lối đi là đề nghị giảm: người gặp sự kiện bất khả kháng dẫn tới không có đủ tài sản để nộp, có xác nhận của Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú hoặc của cơ quan, tổ chức nơi làm việc, có thể được toà giảm một nửa mức tạm ứng và án phí phải nộp. Đề nghị phải gửi bằng văn bản, kèm giấy xác nhận, và gửi trước khi hết thời hạn nộp tạm ứng.
Bài này dành cho người đang cầm thông báo nộp tạm ứng mà ví đang cạn: tiểu thương vừa mất hàng vì lũ, người làm thuê vừa nằm viện, gia đình vừa lo xong một đám tang. Bài giải thích khác nhau giữa miễn và giảm, ai có thể đề nghị giảm, giấy xác nhận xin ở đâu sau khi chính quyền chỉ còn hai cấp, và nếu không được giảm thì còn những cách nào hợp pháp để giữ quyền kháng cáo. Bài không nêu mức tiền tạm ứng cụ thể; con số đúng là con số ghi trên thông báo của toà.
Miễn và giảm: hai cửa khác nhau, đừng gõ nhầm
Miễn là dành cho người thuộc các nhóm được luật liệt kê sẵn: người lao động trong một số tranh chấp, người yêu cầu cấp dưỡng, người yêu cầu bồi thường về tính mạng, sức khoẻ, cá nhân thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật và một số nhóm khác. Người thuộc nhóm đó đề nghị kèm giấy tờ là có căn cứ để toà xét miễn toàn bộ. Cửa này đã được nói kỹ ở bài về miễn tạm ứng án phí phúc thẩm.
Giảm là cửa cho người không thuộc nhóm nào trong danh sách miễn, nhưng vừa gặp một biến cố khiến họ không còn đủ tài sản để nộp. Điều kiện trọng tâm không phải là bạn thuộc nhóm người nào, mà là có một sự kiện bất khả kháng thật sự xảy ra và hậu quả của nó là bạn không đủ tài sản để nộp. Người có thu nhập trung bình nhưng nhà vừa bị cháy, hàng hoá vừa bị lũ cuốn, có thể đi qua cửa này dù không phải hộ nghèo.
Hai cửa còn khác nhau ở kết quả. Được miễn thì không phải nộp. Được giảm thì vẫn phải nộp phần còn lại, theo Nghị quyết 326/2016 là một nửa mức tạm ứng. Vì vậy, đề nghị giảm không giải quyết hết bài toán tiền, nó chỉ làm khoản phải lo nhỏ đi. Hãy tính trước bạn xoay được phần còn lại trong thời hạn hay không, để biết mình cần kết hợp thêm cách nào.
Thế nào là sự kiện bất khả kháng trong chuyện này
Biến cố xảy ra khách quan, không do bạn chọn. Thiên tai như bão, lũ, sạt lở, hoả hoạn, dịch bệnh làm đình trệ việc làm ăn, tai nạn hoặc bệnh nặng phải điều trị dài ngày là những ví dụ dễ được xem xét. Việc bạn chọn dùng tiền vào chỗ khác, như trả một khoản nợ khác hay đầu tư, không phải là bất khả kháng.
Biến cố làm bạn không còn đủ tài sản để nộp. Phải có mối nối giữa sự kiện và tình trạng tài chính hiện tại. Một người bị ốm nhẹ vài ngày nhưng vẫn có thu nhập ổn định khó thuyết phục được toà; một người mất toàn bộ vốn hàng trong một trận lũ thì mối nối rất rõ.
Có người có thẩm quyền xác nhận. Nghị quyết 326/2016 đòi hỏi xác nhận của Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú, hoặc của cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc. Lời trình bày của riêng bạn, dù thật, không thay được giấy xác nhận này.
Biến cố gần với thời điểm phải nộp. Luật không đặt một mốc thời gian cứng, nhưng một biến cố xảy ra từ nhiều năm trước và đã ổn định khó giải thích vì sao bây giờ bạn không nộp được. Nên trình bày rõ biến cố xảy ra khi nào và vẫn đang ảnh hưởng ra sao.
Hồ sơ đề nghị giảm: gồm gì, lấy ở đâu
Bảng dưới gom các giấy tờ thường cần cho một đề nghị giảm tạm ứng án phí phúc thẩm. Toà có thể yêu cầu thêm tuỳ hoàn cảnh cụ thể.
| Giấy tờ | Nội dung cần thể hiện | Nơi lấy |
|---|---|---|
| Đơn đề nghị giảm | Thông tin người kháng cáo, bản án bị kháng cáo, biến cố đã xảy ra, vì sao không đủ tài sản, đề nghị giảm | Tự viết, ký tên |
| Giấy xác nhận hoàn cảnh | Xác nhận sự kiện và tình trạng không đủ tài sản để nộp | Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi cư trú, hoặc cơ quan, tổ chức nơi làm việc |
| Giấy tờ về biến cố | Giấy ra viện, hồ sơ điều trị; biên bản thiệt hại do thiên tai, hoả hoạn nếu có | Bệnh viện, cơ quan đã lập biên bản |
| Bản sao thông báo nộp tạm ứng | Để toà đối chiếu số thông báo và thời hạn | Thông báo bạn đã nhận |
| Giấy tờ tuỳ thân | Đối chiếu người đề nghị | Bản sao thẻ căn cước |
Từ ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp, nên giấy xác nhận hoàn cảnh xin ở Uỷ ban nhân dân cấp xã, thường qua bộ phận một cửa của xã hoặc phường. Khi xin, hãy nói rõ giấy dùng để nộp cho toà án trong việc đề nghị giảm án phí, để cán bộ ghi đúng nội dung cần thiết thay vì một giấy xác nhận cư trú chung chung.
Trình tự đề nghị giảm trong thời hạn nộp tạm ứng
Mọi việc dưới đây phải xong trước khi hết thời hạn ghi trên thông báo nộp tạm ứng. Thời gian thường rất ngắn, nên làm song song chứ đừng làm lần lượt:
- Ngay hôm nhận thông báo, ghi ngày nhận và tính ngày cuối của thời hạn.
- Cùng ngày, lên Uỷ ban nhân dân cấp xã hoặc nơi làm việc để xin giấy xác nhận; mang theo giấy tờ về biến cố để cán bộ có căn cứ xác nhận.
- Viết đơn đề nghị giảm ngắn gọn, kể biến cố theo thứ tự thời gian, nêu rõ tài sản hiện có không đủ để nộp.
- Nộp đơn kèm giấy xác nhận tại toà đã gửi thông báo, xin biên nhận có ghi ngày.
- Hỏi toà về thời điểm có kết quả xem xét; nếu toà chấp nhận, bạn sẽ nhận thông báo về mức phải nộp sau khi giảm.
- Chuẩn bị sẵn phần tiền còn lại để nộp ngay khi có kết quả, rồi giao biên lai cho toà.
Điểm hay hỏng là chờ có giấy xác nhận rồi mới viết đơn, chờ có kết quả giảm rồi mới đi gom tiền. Mỗi khâu trễ vài ngày là đủ để vượt thời hạn. Nếu thấy không kịp, hãy nộp đơn đề nghị trước, ghi rõ giấy xác nhận sẽ bổ sung, và báo toà ngay hôm đó.
Nếu không được giảm hoặc giảm rồi vẫn không đủ
Toà có thể không chấp nhận đề nghị giảm, ví dụ vì giấy xác nhận không thể hiện được sự kiện bất khả kháng, hoặc biến cố không có liên hệ rõ với khả năng nộp tiền. Khi đó thời hạn nộp tạm ứng vẫn chạy như bình thường. Hết hạn mà không nộp, không có lý do chính đáng, kháng cáo bị coi là từ bỏ; chuyện lỡ hạn đã có bài riêng trong chuyên mục.
Các cách hợp pháp còn lại khá đơn giản: người thân nộp thay bạn, miễn là biên lai ghi đúng tên người kháng cáo và đúng bản án; vay mượn người quen có giấy tờ rõ ràng; bán bớt tài sản của chính mình. Vì án phí phúc thẩm là mức cố định theo loại vụ, không phụ thuộc giá trị tranh chấp, khoản tạm ứng thường không lớn bằng án phí sơ thẩm, và trong nhiều gia đình đây là khoản có thể gom được trong vài ngày nếu bắt đầu sớm.
Một điều cần nói thẳng: nếu có ai đề nghị nộp hộ với điều kiện bạn ký giấy tờ chuyển nhượng tài sản, hoặc hứa lo cho được miễn án phí với một khoản tiền, hãy dừng lại. Tiền tạm ứng án phí chỉ nộp vào cơ quan thi hành án dân sự theo thông báo của toà và có biên lai; không có dịch vụ nào lo miễn hay giảm thay cho quyết định của toà.
Trợ giúp pháp lý: không trả án phí thay, nhưng giúp được nhiều việc
Nhiều người nghĩ trợ giúp pháp lý nhà nước sẽ trả luôn án phí. Thực tế không phải vậy; trợ giúp pháp lý miễn phí phần công sức của người làm nghề, còn án phí vẫn theo quy định riêng. Dù vậy, nếu bạn thuộc diện được trợ giúp, trung tâm trợ giúp pháp lý ở tỉnh có thể:
- Xem bạn có thuộc diện được miễn án phí hay không, điều nhiều người tự đánh giá sai.
- Giúp viết đơn đề nghị miễn hoặc giảm cho đúng trọng tâm, kèm đúng loại giấy tờ.
- Đại diện hoặc bào chữa, bảo vệ quyền lợi cho bạn ở giai đoạn phúc thẩm.
- Giúp xem lại bản án để đánh giá kháng cáo có đáng theo đuổi hay không.
- Hướng dẫn thủ tục với toà và cơ quan thi hành án dân sự.
Diện được trợ giúp theo Luật Trợ giúp pháp lý gồm người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng, trẻ em, người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn và một số nhóm khác, có nhóm phải kèm điều kiện khó khăn về tài chính. Hãy hỏi trung tâm ở tỉnh để biết chính xác mình có thuộc diện không. Nếu không thuộc diện, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được chỉ cách trình bày đơn đề nghị giảm cho rõ ràng.
Ví dụ giả định: chủ ghe hàng ở miền Tây sau mùa lũ
Chị Thu buôn trái cây bằng ghe ở Cần Thơ, thua một vụ kiện đòi tiền hàng ở sơ thẩm và quyết định kháng cáo. Đơn hợp lệ, toà gửi thông báo nộp tạm ứng. Đúng tuần đó, một trận mưa lớn làm chìm ghe, mất gần hết số hàng vừa nhập. Chị không thuộc hộ nghèo, không thuộc nhóm nào được miễn.
Ngay hôm sau, chị lên Uỷ ban nhân dân phường nơi cư trú trình bày, mang theo ảnh chụp ghe bị chìm và giấy tờ nhập hàng, xin xác nhận thiệt hại và tình trạng hiện không đủ tiền nộp. Chị viết đơn đề nghị giảm, nộp cùng giấy xác nhận tại toà khu vực đã xử, đồng thời nhờ em gái gom tiền phòng trường hợp không được giảm.
Toà chấp nhận giảm, chị chỉ phải nộp một nửa và nộp kịp trong hạn nhờ khoản em gái đã chuẩn bị. Điểm rút ra: chị không chờ kết quả rồi mới tính tiền, cũng không bỏ cuộc chỉ vì nghĩ mình không phải người nghèo. Cửa giảm tồn tại chính cho tình huống của chị.
Câu hỏi thường gặp
Thu nhập thấp nhưng không có biến cố gì thì có được giảm tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Theo Nghị quyết 326/2016, điều kiện giảm gắn với sự kiện bất khả kháng dẫn tới không đủ tài sản để nộp. Thu nhập thấp đơn thuần, không có biến cố, khó được giảm; nếu bạn thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo thì nên đề nghị miễn thay vì giảm.
Được giảm thì phải nộp phần còn lại trong bao lâu?
Sau khi toà xem xét và chấp nhận giảm, bạn sẽ được thông báo mức phải nộp và thời hạn nộp. Hãy đọc kỹ văn bản trả lời của toà, nộp ngay phần còn lại tại cơ quan thi hành án dân sự và giao biên lai cho toà.
Uỷ ban nhân dân xã không chịu xác nhận thì làm sao?
Bạn có thể xin xác nhận của cơ quan, tổ chức nơi mình làm việc thay thế. Nếu cả hai đều không được, hãy nộp đơn đề nghị kèm mọi giấy tờ về biến cố mình có và trình bày với toà; quyết định cuối cùng thuộc về toà, nhưng thiếu xác nhận thì khả năng được chấp nhận thấp.
Kháng cáo ít phần hơn thì tạm ứng án phí phúc thẩm có giảm không?
Không. Án phí phúc thẩm theo Nghị quyết 326/2016 là mức cố định theo loại vụ, không tính theo số phần bị kháng cáo hay giá trị tranh chấp. Thu hẹp phạm vi kháng cáo nên làm vì lý do nội dung, không phải để tiết kiệm tạm ứng.
Người thân nộp tạm ứng thay có ảnh hưởng gì tới quyền lợi của mình không?
Không, nếu biên lai ghi đúng tên bạn là người kháng cáo và đúng bản án. Khi được trả lại tạm ứng sau phúc thẩm, khoản tiền được trả theo biên lai, nên gia đình nên thoả thuận trước ai giữ biên lai và ai nhận lại.
Đề nghị giảm có làm thời hạn nộp tạm ứng dừng lại không?
Không có gì bảo đảm điều đó. Hãy coi thời hạn vẫn đang chạy, nộp đề nghị càng sớm càng tốt và chuẩn bị tiền song song. Nếu sát hạn mà chưa có kết quả, hỏi trực tiếp toà để biết cần làm gì tiếp.