Khi nhiều người trong cùng một vụ án muốn kháng cáo, pháp luật xem mỗi người là một người kháng cáo riêng: mỗi người phải có quyền kháng cáo, phải thể hiện ý chí kháng cáo bằng chữ ký của mình hoặc của người được mình uỷ quyền, và mỗi người tự hoàn thành nghĩa vụ tạm ứng án phí phúc thẩm của mình nếu không được miễn. Việc một người bị trả lại đơn, lỡ hạn nộp tạm ứng hay rút kháng cáo không tự động kéo theo những người còn lại.
Tình huống này rất hay gặp: các con cùng kháng cáo bản án chia thừa kế, vợ chồng cùng là bị đơn trong vụ đòi nợ, doanh nghiệp và giám đốc cùng bị tuyên phải bồi thường. Nhóm càng đông, khả năng có người lỡ một khâu càng cao, và người lỡ thường tưởng người khác đã làm thay. Bài này đi qua các khâu sau khi nộp đơn từ góc nhìn của cả nhóm: ký đơn thế nào, tạm ứng tính ra sao, khi quyền lợi trong nhóm không giống nhau, và cách tổ chức để không ai rơi khỏi kháng cáo. Quy định trong bài theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Mỗi người là một kháng cáo, dù chung một lá đơn
Gốc của mọi chuyện nằm ở chỗ quyền kháng cáo là quyền của từng đương sự. Ba anh em cùng là bị đơn không có nghĩa là có một quyền kháng cáo chung của ba người; có ba quyền riêng, mỗi người dùng hay không dùng là chuyện của người đó. Toà sơ thẩm khi kiểm tra đơn cũng xem từng người: người này có phải đương sự không, chữ ký này là của ai, người ký thay có được uỷ quyền không.
Từ đó suy ra một hệ quả thực tế: nếu ba người cùng ký một lá đơn mà một người không ký, thì chỉ có hai người kháng cáo. Người không ký, dù đồng ý trong lòng và dù tên vẫn được ghi trong đơn, không được coi là đã kháng cáo, trừ khi người đó tự làm đơn riêng hoặc uỷ quyền cho người khác ký thay đúng phạm vi.
Hệ quả thứ hai liên quan tới phạm vi phúc thẩm. Toà cấp phúc thẩm chỉ xem xét lại phần bản án có kháng cáo, kháng nghị. Nếu một người trong nhóm không kháng cáo, phần quyết định riêng về quyền lợi của người đó có thể không nằm trong phạm vi xem xét, trừ khi nó gắn liền với phần người khác kháng cáo. Đây là lý do cả nhóm nên bàn kỹ ai kháng cáo, kháng cáo phần nào, trước khi ký.
Đơn chung hay đơn riêng: so sánh nhanh
Luật không cấm nhiều người cùng đứng trong một lá đơn, miễn là mỗi người đều ký và nội dung thể hiện rõ yêu cầu của từng người. Lựa chọn nào tiện hơn tuỳ vào việc quyền lợi trong nhóm có giống nhau không.
| Tiêu chí | Đơn chung | Mỗi người một đơn |
|---|---|---|
| Phù hợp khi | Mọi người cùng một yêu cầu, ví dụ cùng muốn toà phúc thẩm bác yêu cầu đòi nợ | Yêu cầu khác nhau, ví dụ người đòi thêm phần, người muốn chia hiện vật |
| Rủi ro chính | Một người quên ký hoặc ký sai thì toà phải hỏi lại cả đơn | Mỗi người phải tự lo đủ nội dung, dễ ghi lệch số bản án |
| Khi một người đổi ý | Phải làm văn bản rút riêng phần của người đó | Người đổi ý chỉ rút đơn của mình |
| Toà gửi giấy tờ | Vẫn gửi cho từng người theo địa chỉ riêng | Gửi cho từng người theo địa chỉ riêng |
| Lời khuyên | Ghi rõ họ tên, địa chỉ, yêu cầu và chữ ký của từng người | Thống nhất cách ghi số, ngày bản án trước khi viết |
Dù chọn cách nào, mỗi người nên giữ một bản sao đơn có chữ ký và biên nhận nộp đơn. Khi nhóm có người ở xa, đơn riêng thường an toàn hơn vì không phải chuyền một tờ giấy qua nhiều tỉnh để lấy đủ chữ ký trong thời hạn kháng cáo.
Tạm ứng án phí: thông báo riêng, nghĩa vụ riêng
Sau khi kiểm tra đơn, toà sơ thẩm gửi thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm cho người kháng cáo. Khi có nhiều người kháng cáo, cách làm phổ biến là mỗi người nhận một thông báo riêng và tự nộp phần của mình, trừ người được miễn hoặc không phải nộp. Nếu toà áp dụng cách khác với đơn chung, nội dung thông báo sẽ thể hiện rõ; hãy đọc kỹ tên người phải nộp trên từng tờ.
Điểm cần nhớ là việc miễn hay giảm cũng xét theo từng người. Trong nhóm đồng thừa kế, người mẹ là người cao tuổi có thể được miễn, còn các con thì không. Trong vụ lao động, người lao động có thể được miễn với yêu cầu về lương, còn doanh nghiệp cùng phía thì không. Đừng để một người trong nhóm được miễn rồi cả nhóm yên tâm rằng không ai phải nộp.
Nhiều gia đình chọn để một người đi nộp tạm ứng cho tất cả. Cách này được, nhưng phải bảo đảm mỗi biên lai ghi đúng tên người kháng cáo tương ứng, và mỗi biên lai đều được giao lại cho toà trong thời hạn. Một biên lai gộp không ghi rõ của ai có thể gây rắc rối khi toà đối chiếu, và sau phúc thẩm lại gây rắc rối thêm lần nữa khi có người được trả lại tạm ứng còn người khác thì không.
Việc của một người ảnh hưởng tới người khác ra sao
Một người bị trả lại đơn. Kháng cáo của những người khác vẫn đi tiếp nếu đơn của họ hợp lệ. Người bị trả lại đơn vẫn là đương sự, vẫn được triệu tập và trình bày ý kiến ở phúc thẩm về những phần đang được xem xét theo kháng cáo của người khác.
Một người lỡ hạn nộp tạm ứng. Chỉ kháng cáo của người đó bị coi là từ bỏ, trừ khi có lý do chính đáng. Nhưng nếu yêu cầu của người đó khác với những người còn lại, phần bản án liên quan riêng tới người đó có thể không còn ai kháng cáo.
Một người muốn rút. Rút kháng cáo là quyền của từng người và chỉ làm dừng phần kháng cáo của người rút. Hệ quả của việc rút, nhất là về án phí, thuộc chuyên mục về bổ sung, thay đổi, rút kháng cáo.
Một người qua đời trong khi chờ phúc thẩm. Việc kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của người đó được giải quyết theo luật, không làm mất kháng cáo của những người còn lại.
Quyền lợi trong nhóm đối nghịch nhau. Trong vụ chia thừa kế, anh kháng cáo đòi thêm phần thì phần của em có thể giảm đi. Khi đó hai người tuy cùng kháng cáo nhưng không cùng phía, và không nên dùng chung một lá đơn hay chung một người đại diện.
Tổ chức trong nhóm để không ai rơi khỏi kháng cáo
Phần lớn sự cố ở nhóm nhiều người không do hiểu sai luật, mà do mỗi người nghĩ người khác đã lo. Một cách tổ chức đơn giản:
- Họp nhanh ngay sau khi có bản án: ai muốn kháng cáo, kháng cáo phần nào, quyền lợi của ai có thể trái với ai.
- Chọn một người làm đầu mối giữ bảng theo dõi chung, nhưng không giao cho người đó ký thay ai nếu không có văn bản uỷ quyền.
- Lập bảng gồm: họ tên, địa chỉ nhận giấy tờ, ngày nộp đơn, số biên nhận, ngày nhận thông báo tạm ứng, ngày nộp tiền, ngày giao biên lai, có được miễn hay không.
- Mỗi khi ai nhận giấy của toà, chụp ảnh gửi vào nhóm trong ngày.
- Người ở xa hoặc bận nên lập sẵn văn bản uỷ quyền đúng phạm vi cho một người ở gần toà.
- Trước ngày cuối của mỗi thời hạn ba ngày, đầu mối kiểm tra lại từng dòng trong bảng.
Cách này nghe có vẻ hành chính, nhưng với một gia đình năm sáu người ở ba bốn tỉnh, nó là khác biệt giữa một kháng cáo đầy đủ và một kháng cáo chỉ còn hai người vì ba người kia mỗi người lỡ một khâu.
Uỷ quyền cho một người đại diện cả nhóm: tiện nhưng phải đúng
Cách gọn nhất để nhóm đông đi qua giai đoạn sau khi nộp đơn là cùng uỷ quyền cho một người, có thể là một thành viên trong nhóm hoặc một luật sư. Người được uỷ quyền nhận giấy tờ, làm việc với toà, nộp tạm ứng và giao biên lai thay cho từng người. Phạm vi uỷ quyền cần ghi rõ các việc đó; uỷ quyền chỉ để tham gia phiên toà sơ thẩm thì không đủ.
Một người không nên đại diện cho những người có quyền lợi đối lập nhau trong cùng vụ án. Luật tố tụng có giới hạn về việc này, và trên thực tế cũng không hợp lý: người đại diện không thể vừa đòi thêm phần cho anh vừa giữ phần cho em. Khi nhóm có quyền lợi khác nhau, hãy chia thành các nhóm nhỏ cùng phía, mỗi nhóm một người đại diện.
Uỷ quyền không làm mất trách nhiệm theo dõi của người uỷ quyền. Nếu người được uỷ quyền lỡ hạn nộp tạm ứng, hệ quả vẫn rơi vào kháng cáo của bạn. Hãy yêu cầu người đó gửi ảnh biên lai và biên nhận mỗi khi xong một việc. Phạm vi và cách lập văn bản uỷ quyền chi tiết là một đề tài riêng; với nhóm có tài sản tranh chấp lớn, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký.
Những câu nên hỏi toà khi nhóm có nhiều người kháng cáo
Khi đến toà sơ thẩm nộp đơn hoặc hỏi tiến độ, các câu hỏi dưới đây giúp cả nhóm biết chính xác tình trạng của từng người:
- Toà đã nhận đơn kháng cáo của những ai, đơn của ai còn phải sửa đổi, bổ sung.
- Thông báo nộp tạm ứng đã gửi cho những ai, gửi theo địa chỉ nào, ngày nào.
- Ai đã giao biên lai, ai được miễn hoặc giảm, ai còn thiếu.
- Ngoài nhóm mình, vụ án còn kháng cáo của đương sự nào khác hay kháng nghị của Viện kiểm sát không.
- Dự kiến khi nào hồ sơ được chuyển lên toà cấp phúc thẩm.
Ghi lại câu trả lời kèm tên cán bộ và ngày hỏi, cập nhật vào bảng theo dõi chung. Với nhóm đông, một buổi hỏi kỹ thay cho nhiều cuộc gọi rời rạc của từng người, và giúp toà đỡ phải trả lời cùng một câu nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Một người ký đơn kháng cáo cho cả gia đình có được không?
Chỉ được nếu những người còn lại đã uỷ quyền cho người đó bằng văn bản có phạm vi bao gồm việc kháng cáo. Không có uỷ quyền thì toà chỉ coi người ký là người kháng cáo, những người khác chưa kháng cáo.
Cả nhóm có phải mỗi người nộp một khoản tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Cách áp dụng phổ biến là mỗi người kháng cáo nhận thông báo và nộp phần của mình, trừ người được miễn hoặc không phải nộp. Tên người phải nộp ghi trên từng thông báo là căn cứ chính xác nhất, nên đọc kỹ từng tờ.
Một người trong nhóm được miễn thì cả nhóm có được miễn không?
Không. Miễn hay giảm án phí xét theo điều kiện của từng người. Người cao tuổi trong nhóm được miễn không làm các con được miễn theo, nên những người còn lại vẫn phải nộp nếu không thuộc diện nào.
Anh em cùng kháng cáo nhưng yêu cầu ngược nhau thì có dùng chung một luật sư được không?
Không nên, và luật tố tụng có giới hạn việc một người đại diện cho những người có quyền lợi đối lập trong cùng vụ án. Mỗi phía nên có người đại diện riêng để quyền lợi của mình được trình bày đầy đủ.
Người không kháng cáo trong nhóm có bị ảnh hưởng bởi bản án phúc thẩm không?
Có thể, nếu phần bản án liên quan tới họ gắn liền với phần người khác kháng cáo. Người không kháng cáo vẫn là đương sự, được triệu tập và nên tham gia phiên phúc thẩm để trình bày ý kiến về những phần đang bị xem xét.
Doanh nghiệp và giám đốc cùng bị tuyên trách nhiệm thì ai ký đơn kháng cáo?
Doanh nghiệp kháng cáo qua người đại diện theo pháp luật hoặc người được uỷ quyền, có đóng dấu nếu doanh nghiệp dùng dấu. Giám đốc với tư cách cá nhân, nếu cũng là đương sự, phải tự ký đơn riêng cho phần của mình.