Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, hết thời hạn nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm mà người kháng cáo không nộp thì được coi là từ bỏ việc kháng cáo, trừ trường hợp có lý do chính đáng. Toà sơ thẩm khi đó trả lại đơn kháng cáo và phần bản án bị kháng cáo đi theo quy định về hiệu lực. Nếu bạn lỡ hạn vì một trở ngại thật sự nằm ngoài khả năng của mình, cần trình bày ngay bằng văn bản, kèm chứng cứ.
Lỡ hạn nộp tạm ứng hay xảy ra với người đang chăm người ốm, người đi làm xa, người đổi chỗ ở, hoặc người tưởng mình được miễn. Bài này giải thích hạn được tính thế nào, lý do nào thường được toà cân nhắc, nên làm gì trong vài ngày đầu sau khi biết mình trễ, và cách đặt hệ thống nhắc việc để không rơi vào tình huống này. Thông tin mang tính phổ thông; mỗi hồ sơ có chi tiết riêng, nhất là về việc giấy tờ đã được giao đúng cách hay chưa, nên khi giá trị tranh chấp lớn hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc người làm nghề trước khi gửi văn bản trình bày.
Hậu quả pháp lý: bị coi như đã bỏ kháng cáo
Luật không phạt tiền người chậm nộp tạm ứng. Hậu quả nặng hơn thế: kháng cáo của bạn bị coi như chưa từng được theo đuổi. Toà sơ thẩm trả lại đơn, không chuyển phần kháng cáo của bạn lên toà cấp trên. Nếu không còn ai khác kháng cáo hoặc kháng nghị về phần đó, bản án sơ thẩm ở phần ấy có hiệu lực theo quy định, và bên được thi hành có thể yêu cầu thi hành án.
Cần phân biệt với việc rút kháng cáo. Rút là bạn chủ động không theo đuổi nữa, có văn bản, có hệ quả riêng về án phí. Lỡ hạn nộp tạm ứng là bạn muốn tiếp tục nhưng không hoàn thành điều kiện thủ tục. Hai trường hợp đều dẫn tới việc kháng cáo không được xét, nhưng với lỡ hạn bạn vẫn còn một khe hở là chứng minh lý do chính đáng.
Khe hở này không rộng. Toà không có nghĩa vụ phải chấp nhận mọi lời giải thích, và gánh nặng chứng minh đặt lên vai người lỡ hạn. Vì thế mọi thứ bạn làm sau khi phát hiện trễ đều nhằm một mục tiêu: cho toà thấy rõ, bằng giấy tờ, rằng bạn không thể nộp đúng hạn dù đã muốn và đã cố.
Hạn nộp được tính ra sao
Phần lớn tranh cãi về lỡ hạn bắt nguồn từ việc hai bên tính mốc khác nhau. Bảng dưới tóm tắt các điểm cần nắm; chi tiết cách tính thời hạn tố tụng nói chung thuộc một chuyên đề riêng.
| Câu hỏi | Câu trả lời theo nguyên tắc chung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hạn dài bao lâu | Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định 10 ngày | Lấy con số ghi trên thông báo làm chuẩn, đối chiếu luật hiện hành |
| Bắt đầu từ ngày nào | Từ ngày người kháng cáo nhận được thông báo | Ngày nhận thể hiện qua chữ ký nhận, phiếu báo phát, biên bản tống đạt |
| Ngày đầu có tính không | Theo cách tính thời hạn của Bộ luật Dân sự, ngày xảy ra sự kiện không tính là ngày thứ nhất | Đếm từ ngày hôm sau |
| Ngày cuối rơi vào ngày nghỉ | Lùi sang ngày làm việc kế tiếp | Không nên trông vào điều này, rủi ro tính nhầm cao |
| Việc gì phải xong trong hạn | Nộp tiền và nộp biên lai cho toà sơ thẩm | Thiếu một trong hai vẫn là chưa hoàn thành |
| Người nhận thay ký nhận | Có thể được coi là bạn đã nhận nếu việc giao hợp lệ theo luật | Hỏi người nhà ngay khi về |
Điểm hay bị bỏ qua nhất là dòng cuối. Nếu người thân ký nhận thông báo theo đúng thủ tục tống đạt, thời hạn của bạn có thể đã bắt đầu từ hôm đó dù bạn chưa cầm tờ thông báo trong tay.
Những lý do thường được toà xem xét nghiêm túc
Ốm nặng, phẫu thuật, nằm viện. Rơi đúng vào khoảng thời hạn và không có người có thể thay mặt. Giấy ra viện, giấy xác nhận điều trị nội trú với ngày cụ thể là chứng cứ chính.
Thiên tai, lũ lụt, sạt lở chia cắt nơi ở. Những đợt mưa lũ ở miền Trung hay vùng núi phía Bắc có thể làm cả xã bị cô lập nhiều ngày. Xác nhận của Uỷ ban nhân dân cấp xã về tình trạng chia cắt có giá trị lớn.
Không nhận được thông báo do tống đạt không hợp lệ. Ví dụ thông báo gửi sai địa chỉ bạn đã khai, hoặc giao cho người không có tư cách nhận thay. Trường hợp này bạn không chỉ trình bày lý do mà còn có thể đặt vấn đề về tính hợp lệ của việc tống đạt.
Sai sót đến từ phía cơ quan nhận tiền hoặc toà. Ví dụ bạn đến nộp trong hạn nhưng cơ quan thi hành án không thu được vì sự cố hệ thống, hoặc biên lai ghi nhầm bản án và phải làm lại. Giữ mọi giấy tờ, tin nhắn, ghi chú thời gian để chứng minh.
Trở ngại khách quan khác. Tai nạn giao thông, người thân qua đời đột ngột phải lo việc tang, bị tạm giữ trong một vụ việc khác. Mỗi trường hợp được xét theo chứng cứ cụ thể.
Những lý do gần như không có sức nặng
Ngược lại, có những lời giải thích người lỡ hạn hay đưa ra nhưng hiếm khi được chấp nhận, vì chúng thuộc về lựa chọn hoặc sơ suất của chính người kháng cáo:
- Bận việc, đi công tác, không sắp xếp được thời gian.
- Chưa xoay được tiền, trừ khi đã kịp đề nghị miễn hoặc giảm và có hồ sơ chứng minh.
- Không đọc thư vì tưởng là giấy tờ thông thường.
- Tưởng mình được miễn nhưng chưa từng nộp đơn đề nghị miễn.
- Đã nộp tiền nhưng giao biên lai cho người khác nhờ mang tới toà, người đó quên.
- Đang chờ luật sư tư vấn có nên kháng cáo tiếp hay không.
Nếu lý do của bạn nằm trong nhóm này, khả năng được chấp nhận thấp. Tuy vậy, vẫn nên trình bày trung thực và đầy đủ, nhất là khi có yếu tố kết hợp, ví dụ vừa đi xa vừa bị ốm, vì toà nhìn toàn bộ hoàn cảnh chứ không chỉ một câu.
Phát hiện mình đã trễ: làm gì trong ba ngày đầu
Thời gian là yếu tố quan trọng. Trình bày sớm cho thấy thiện chí và giúp toà xem xét trước khi ra văn bản trả lại đơn, hoặc ngay sau đó. Các bước:
- Nếu chưa nộp tiền, đến cơ quan thi hành án dân sự ghi trên thông báo để hỏi có còn thu được không; nếu thu được, nộp ngay và lấy biên lai.
- Nếu đã nộp tiền mà chưa giao biên lai, mang biên lai tới toà sơ thẩm ngay hôm đó.
- Viết văn bản trình bày lý do chậm: thông báo nhận ngày nào, trở ngại gì xảy ra từ ngày nào đến ngày nào, vì sao không thể nhờ người khác làm thay, bạn đã làm gì ngay khi trở ngại chấm dứt.
- Kèm chứng cứ: giấy viện, xác nhận của chính quyền cấp xã, biên lai có ngày, ảnh chụp tin nhắn, phiếu báo phát của bưu điện.
- Nộp văn bản trình bày cùng biên lai tại toà sơ thẩm, xin biên nhận có ngày.
- Nếu toà đã ra văn bản trả lại đơn, cân nhắc khiếu nại theo thủ tục tố tụng với cùng bộ chứng cứ đó, trong thời hạn khiếu nại.
Đừng chờ đến khi nhận văn bản trả lại đơn mới hành động. Khoảng thời gian từ lúc hết hạn tới lúc toà ra văn bản là lúc lời trình bày của bạn có cơ hội tốt nhất được xem cùng hồ sơ.
Hệ quả dây chuyền nếu không được chấp nhận
Nếu toà không chấp nhận lý do, kháng cáo của bạn dừng lại. Phần bản án mà bạn đã kháng cáo có hiệu lực, trừ khi người khác cũng kháng cáo hoặc Viện kiểm sát kháng nghị đúng phần đó. Hãy hỏi toà về tình trạng kháng cáo, kháng nghị của các bên để biết chính xác phần nào đã có hiệu lực, phần nào vẫn còn được xem xét.
Khi phần bản án bất lợi cho bạn đã có hiệu lực, giai đoạn tiếp theo là thi hành án. Bạn có thể chủ động thoả thuận với bên được thi hành về cách thức và thời gian thi hành; nhiều trường hợp thoả thuận được giúp hai bên tránh chi phí cưỡng chế. Những chi tiết về thi hành án nằm ở chuyên đề khác.
Với bản án đã có hiệu lực, đương sự vẫn có thể gửi đơn đề nghị người có thẩm quyền xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm nếu có căn cứ luật định, nhưng đó không phải con đường thay thế cho kháng cáo. Đừng để việc lỡ hạn nộp tạm ứng biến thành lý do theo đuổi một thủ tục tốn kém mà khả năng thành công rất hạn chế.
Đặt hệ thống nhắc để không bao giờ lỡ hạn
Lỡ hạn gần như luôn là chuyện của sự sắp xếp, không phải của hiểu biết pháp luật. Một vài thói quen đơn giản:
- Ngay khi nộp đơn kháng cáo, hỏi toà khoảng bao lâu thì có thông báo nộp tạm ứng, và chủ động hỏi lại nếu quá thời gian đó.
- Ghi một địa chỉ nhận giấy tờ chắc chắn có người ở, kèm số điện thoại còn dùng.
- Dặn người nhà: mọi thư của toà phải báo ngay trong ngày, chụp ảnh gửi qua điện thoại.
- Đặt nhắc lịch hai lần: ngày thứ ba và ngày thứ bảy kể từ khi nhận thông báo.
- Đi nộp tiền và giao biên lai trong cùng một ngày nếu được.
- Nếu sắp đi xa hoặc nằm viện, uỷ quyền trước cho một người tin cậy lo việc nộp và giao biên lai.
Mấy việc này mất rất ít thời gian so với công sức đã bỏ ra để viết đơn kháng cáo, và chúng bảo vệ chính công sức đó. Nếu gia đình có nhiều người cùng kháng cáo, hãy chỉ định một người giữ bảng theo dõi chung: ai nhận thông báo ngày nào, ai đã nộp tiền, ai đã giao biên lai, để không ai nghĩ người kia đã làm thay mình.
Câu hỏi thường gặp
Lỡ hạn nộp tạm ứng một ngày có được thông cảm không?
Toà không xét theo số ngày trễ mà xét lý do có chính đáng hay không. Trễ một ngày vì quên vẫn có thể bị coi là từ bỏ, còn trễ nhiều ngày vì nằm viện có giấy tờ lại có cơ hội được chấp nhận.
Toà có gọi điện nhắc nộp tạm ứng không?
Luật không đặt nghĩa vụ nhắc bằng điện thoại. Một số cán bộ có thể liên hệ khi tiện, nhưng bạn không nên trông vào điều đó; thông báo bằng văn bản đã tống đạt hợp lệ là đủ để thời hạn bắt đầu chạy.
Nộp tạm ứng rồi nhưng quên giao biên lai thì có được coi là đã nộp không?
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người kháng cáo phải nộp cho toà sơ thẩm biên lai trong thời hạn. Biên lai có ngày nộp trong hạn là chứng cứ tốt để trình bày, nhưng hãy mang biên lai đến toà càng sớm càng tốt.
Bị coi là từ bỏ kháng cáo thì có làm đơn kháng cáo mới được không?
Chỉ khi thời hạn kháng cáo vẫn còn, điều hiếm gặp vì thông báo nộp tạm ứng thường đến sau khi hạn kháng cáo đã qua. Phần lớn trường hợp, con đường còn lại là trình bày lý do chính đáng hoặc khiếu nại.
Không có tiền nộp tạm ứng đúng hạn thì nên làm gì?
Hãy làm đơn đề nghị miễn hoặc giảm ngay khi nhận thông báo, kèm giấy tờ chứng minh hoàn cảnh, và hỏi trung tâm trợ giúp pháp lý nếu thuộc diện. Im lặng để quá hạn là lựa chọn bất lợi nhất.
Bên kia lỡ hạn nộp tạm ứng thì mình có được thông báo không?
Khi kháng cáo của bên kia bị coi là từ bỏ và đơn bị trả lại, phần bản án liên quan có thể có hiệu lực. Bạn có quyền hỏi toà về tình trạng kháng cáo của các bên để biết khi nào được yêu cầu thi hành án.