Ngoài bản án, đương sự còn được kháng cáo quyết định tạm đình chỉ và quyết định đình chỉ giải quyết vụ án của toà sơ thẩm; trong án hình sự, quyết định sơ thẩm như đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án cũng có thể bị kháng cáo. Ngược lại, quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự, quyết định công nhận thuận tình ly hôn có hiệu lực ngay và không bị kháng cáo; quyết định trả lại đơn khởi kiện hay quyết định về biện pháp khẩn cấp tạm thời thì đi đường khiếu nại, kiến nghị.
Nhầm giữa các con đường này khiến người dân mất thời gian quý: gửi đơn kháng cáo cho một quyết định chỉ được khiếu nại, hoặc chờ khiếu nại xong mới tính chuyện kháng cáo trong khi thời hạn kháng cáo quyết định ngắn hơn bản án. Bài này giúp bạn nhận diện loại giấy mình đang cầm và đi đúng đường ngay từ ngày đầu.
Bản án và quyết định: khác nhau ở đâu khi nói tới kháng cáo
Bản án là kết quả của phiên toà xét xử, giải quyết nội dung tranh chấp: ai đúng ai sai, ai trả ai bao nhiêu. Quyết định là văn bản toà ban hành ở các bước khác của quá trình giải quyết, có loại chấm dứt vụ án mà không phán xử nội dung, có loại chỉ xử lý một việc thủ tục. Mỗi loại có cơ chế xem xét lại riêng do luật tố tụng quy định.
Câu hỏi đầu tiên khi nhận một văn bản của toà vì vậy không phải là "có nên kháng cáo không" mà là "đây là loại văn bản gì". Tên văn bản ghi ngay dưới quốc hiệu và tên toà: bản án sơ thẩm, quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án, quyết định đình chỉ giải quyết vụ án, quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự, quyết định trả lại đơn khởi kiện… Phần cuối của nhiều quyết định có câu nói rõ quyền kháng cáo hoặc khiếu nại, kèm thời hạn; đọc kỹ dòng đó.
Nếu văn bản không ghi rõ, đừng suy đoán từ cảm giác. Hỏi bộ phận tiếp nhận của toà đã ban hành văn bản, và ghi lại ngày bạn nhận được văn bản, vì hầu hết thời hạn đều tính từ ngày nhận hoặc ngày văn bản được niêm yết.
Loại văn bản thường gặp và con đường xem xét lại
Bảng dưới áp dụng cho vụ án dân sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; vụ án hành chính có cơ chế tương tự với tên gọi riêng. Thời hạn cụ thể nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc dòng hướng dẫn ở cuối quyết định.
| Loại văn bản | Kháng cáo được không | Nếu không, đi đường nào |
|---|---|---|
| Bản án sơ thẩm | Được | Kháng cáo trong hạn, thường 15 ngày |
| Quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án | Được | Kháng cáo trong hạn ngắn hơn bản án, thường 7 ngày |
| Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án | Được | Kháng cáo trong hạn ngắn hơn bản án, thường 7 ngày; một số trường hợp còn có thể khởi kiện lại |
| Quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự | Không, có hiệu lực ngay | Chỉ có thể bị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm khi có căn cứ như bị lừa dối, cưỡng ép hoặc nội dung trái luật |
| Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và thoả thuận của các đương sự | Không, có hiệu lực ngay | Tương tự dòng trên |
| Quyết định trả lại đơn khởi kiện | Không | Khiếu nại với chánh án toà đã trả đơn; Viện kiểm sát có quyền kiến nghị |
| Quyết định áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời | Không | Khiếu nại, kiến nghị với chánh án theo thủ tục riêng |
| Quyết định đưa vụ án ra xét xử, hoãn phiên toà | Không | Không có đường xem xét riêng; nếu vi phạm thủ tục thì nêu khi kháng cáo bản án |
Quyết định giải quyết việc dân sự, như tuyên bố một người mất tích hay mất năng lực hành vi, cũng có thể bị kháng cáo nhưng theo thủ tục giải quyết việc dân sự với thời hạn riêng, khác với vụ án có tranh chấp.
Kháng cáo quyết định tạm đình chỉ: khi nào đáng làm
Tạm đình chỉ là toà dừng giải quyết vụ án một thời gian vì có lý do luật quy định: đương sự chết chưa có người kế thừa, cần chờ kết quả giải quyết một vụ việc khác có liên quan, cần chờ kết quả giám định, uỷ thác tư pháp ra nước ngoài, và một số lý do khác. Khi lý do không còn, toà tiếp tục giải quyết. Vụ án không mất đi, chỉ bị treo.
Vì vậy, kháng cáo quyết định tạm đình chỉ thường chỉ đáng làm khi bạn có căn cứ cho thấy lý do tạm đình chỉ không tồn tại hoặc không cần thiết. Ví dụ giả định: toà tạm đình chỉ để chờ kết quả một vụ án khác giữa hai người không liên quan, trong khi tranh chấp của bạn có thể tự giải quyết bằng chứng cứ sẵn có. Kháng cáo khi đó nhằm đề nghị toà phúc thẩm huỷ quyết định để toà sơ thẩm tiếp tục xét xử.
Nếu lý do tạm đình chỉ là có thật nhưng sắp hết, ví dụ kết quả giám định sắp có, đường nhanh hơn thường là làm văn bản đề nghị toà tiếp tục giải quyết khi lý do không còn, kèm tài liệu chứng minh, thay vì kháng cáo. Cả hai đường có thể chạy song song nếu bạn lo trễ hạn.
Kháng cáo quyết định đình chỉ: những căn cứ hay bị tranh cãi
Đình chỉ vì nguyên đơn được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vắng mặt. Đây là căn cứ gây tranh cãi nhiều nhất. Nếu bạn không nhận được giấy triệu tập, nhận muộn, hoặc vắng mặt vì lý do chính đáng như ốm đau có giấy tờ, thiên tai, kháng cáo nên tập trung chứng minh việc triệu tập không hợp lệ hoặc lý do vắng mặt là chính đáng.
Đình chỉ vì cho rằng thời hiệu khởi kiện đã hết. Tranh cãi thường nằm ở việc tính thời hiệu từ ngày nào, có bị gián đoạn hay bắt đầu lại không, và bên kia có yêu cầu áp dụng thời hiệu đúng lúc không. Kháng cáo cần chỉ ra mốc thời gian và căn cứ cụ thể.
Đình chỉ vì cho rằng người khởi kiện không có quyền khởi kiện hoặc sự việc đã được giải quyết. Nếu toà cho rằng tranh chấp đã có bản án, quyết định có hiệu lực, hãy so kỹ đối tượng, các bên và quan hệ pháp luật của hai vụ. Hai vụ chỉ giống nhau một phần thì có căn cứ để kháng cáo.
Đình chỉ vì nguyên đơn không nộp tạm ứng chi phí, tạm ứng án phí. Nếu bạn đã nộp mà toà chưa nhận được biên lai, hoặc thuộc diện được miễn mà toà chưa xem xét, kháng cáo kèm biên lai hoặc giấy tờ chứng minh diện miễn.
Đình chỉ vì nguyên đơn rút đơn. Rút đơn là ý chí của chính bạn; kháng cáo chỉ có ý nghĩa khi bạn chứng minh được việc rút đơn không tự nguyện, hoặc toà hiểu sai ý bạn chỉ rút một phần.
Thời hạn ngắn hơn, cách xét gọn hơn
Thời hạn kháng cáo quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án dân sự ngắn hơn bản án, thường là 7 ngày kể từ ngày đương sự nhận được quyết định hoặc ngày quyết định được niêm yết. Thời hạn ngắn đến mức chỉ cần đi công tác một tuần là lỡ. Cách tính chi tiết và cách xử lý khi lỡ hạn thuộc các bài về thời hạn, ở đây chỉ nhắc để bạn làm đơn ngay.
Kháng cáo quyết định không đưa ra một phiên toà phúc thẩm đầy đủ như kháng cáo bản án. Toà cấp phúc thẩm xem xét bằng phiên họp, thành phần gọn hơn; đương sự có thể được triệu tập để trình bày nếu toà thấy cần. Kết quả thường là giữ nguyên quyết định, hoặc huỷ quyết định để toà sơ thẩm tiếp tục giải quyết vụ án.
Đơn kháng cáo quyết định nên ngắn và trúng: quyết định số mấy, ngày nào, toà nào; vì sao căn cứ tạm đình chỉ hay đình chỉ không đúng; đề nghị toà phúc thẩm huỷ để toà sơ thẩm giải quyết tiếp. Kèm các chứng từ chứng minh như biên lai, giấy xác nhận lý do vắng mặt, phong bì có dấu bưu điện cho thấy ngày nhận giấy triệu tập.
Công nhận thoả thuận, trả lại đơn: vì sao không kháng cáo và còn đường nào
Một số văn bản không bị kháng cáo vì bản chất của chúng hoặc vì luật đã có kênh riêng:
- Quyết định công nhận sự thoả thuận của các đương sự. Chính các bên đã thống nhất và ký biên bản hoà giải thành; sau thời hạn luật cho để thay đổi ý kiến, toà ra quyết định công nhận và quyết định có hiệu lực ngay. Muốn xem xét lại chỉ còn thủ tục giám đốc thẩm khi có căn cứ thoả thuận bị lừa dối, cưỡng ép hoặc trái luật, đạo đức xã hội.
- Quyết định công nhận thuận tình ly hôn. Cơ chế tương tự. Danh mục kháng cáo án hôn nhân gia đình có bàn kỹ tình huống người đã thuận tình rồi đổi ý; ở đây chỉ cần biết đây không phải con đường kháng cáo.
- Quyết định trả lại đơn khởi kiện. Vụ án chưa được thụ lý, nên chưa có gì để phúc thẩm. Người khởi kiện khiếu nại với chánh án toà đã trả đơn trong thời hạn ngắn ghi trong văn bản, hoặc sửa hồ sơ rồi nộp lại khi đủ điều kiện.
- Quyết định về biện pháp khẩn cấp tạm thời. Như phong toả tài khoản, cấm chuyển dịch tài sản: đương sự khiếu nại, Viện kiểm sát kiến nghị với chánh án; việc xem xét được làm nhanh vì tính khẩn cấp.
Gửi đơn kháng cáo cho những văn bản này không làm hỏng việc vĩnh viễn, nhưng sẽ bị trả lại hoặc chuyển sang xử lý theo kênh đúng, tốn thêm thời gian mà thời hạn khiếu nại vẫn chạy.
Kháng cáo hay khởi kiện lại sau khi bị đình chỉ
Với một số căn cứ đình chỉ, luật cho phép khởi kiện lại khi đủ điều kiện, ví dụ trường hợp nguyên đơn rút đơn hoặc vắng mặt hai lần mà thời hiệu khởi kiện vẫn còn. Với một số căn cứ khác, như thời hiệu đã hết hay sự việc đã được giải quyết bằng bản án có hiệu lực, khởi kiện lại gần như không có đường. Bài về hiệu lực của quyết định đình chỉ bàn chi tiết câu hỏi này.
Khi cả hai đường đều mở, cân nhắc thực tế: kháng cáo nếu thành công giúp vụ án tiếp tục từ chỗ đang dừng, giữ nguyên hồ sơ, chứng cứ đã thu thập và có khi cả tiền tạm ứng đã nộp. Khởi kiện lại thì bắt đầu từ đầu, nộp lại tạm ứng án phí, chờ thụ lý lại, nhưng không phụ thuộc vào việc toà phúc thẩm có chấp nhận lý do kháng cáo hay không.
Nếu không chắc căn cứ đình chỉ trong trường hợp của mình có cho khởi kiện lại hay không, hãy làm đơn kháng cáo trước để giữ hạn 7 ngày, rồi hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý trong lúc chờ. Rút kháng cáo sau đó vẫn làm được nếu thấy khởi kiện lại tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Toà ra quyết định đình chỉ vì vắng mặt nhưng giấy triệu tập gửi sai địa chỉ thì làm gì?
Kháng cáo quyết định đình chỉ trong thời hạn, nêu rõ địa chỉ cư trú đúng của bạn, kèm giấy tờ chứng minh như xác nhận cư trú, và đề nghị toà phúc thẩm huỷ quyết định để toà sơ thẩm tiếp tục giải quyết. Nếu còn phong bì hoặc thông báo gửi sai, nộp kèm.
Đã ký biên bản hoà giải thành, giờ hối hận thì có kháng cáo được không?
Sau khi toà ra quyết định công nhận sự thoả thuận, quyết định có hiệu lực ngay và không kháng cáo được. Trong khoảng thời gian luật cho trước khi toà ra quyết định công nhận, đương sự có quyền thay đổi ý kiến; nên hỏi toà ngay nếu còn trong khoảng đó.
Kháng cáo quyết định tạm đình chỉ có phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Thông thường người kháng cáo trong vụ án dân sự phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm, trừ người được miễn hoặc không phải nộp. Toà sơ thẩm sẽ ra thông báo nếu bạn phải nộp; nên hỏi trực tiếp khi nộp đơn vì quy định về án phí có thể được điều chỉnh.
Toà phúc thẩm có xử lại nội dung tranh chấp khi xét kháng cáo quyết định đình chỉ không?
Không. Toà phúc thẩm chỉ xem việc đình chỉ có đúng không. Nếu thấy không đúng, toà huỷ quyết định và giao hồ sơ cho toà sơ thẩm tiếp tục giải quyết nội dung. Phần ai đúng ai sai vẫn do toà sơ thẩm xét trước.
Bị đơn có kháng cáo quyết định đình chỉ được không?
Được, bị đơn cũng là đương sự. Bị đơn hay kháng cáo khi đã có yêu cầu phản tố mà toà đình chỉ cả vụ, hoặc khi bị đơn muốn vụ án được xét xử dứt điểm thay vì để nguyên đơn có cơ hội khởi kiện lại.
Quyết định trả lại đơn khởi kiện có được gửi lên toà cấp trên không?
Không theo đường kháng cáo. Người khởi kiện khiếu nại với chánh án toà đã trả lại đơn trong thời hạn ghi trong văn bản; nếu không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại, có thể tiếp tục khiếu nại lên chánh án toà cấp trên theo quy định của luật tố tụng.