Sau khi bạn nộp đơn, kháng cáo đi qua năm chặng trước khi tới tay toà cấp phúc thẩm: toà sơ thẩm kiểm tra đơn; người kháng cáo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm nếu phải nộp; toà sơ thẩm thông báo việc kháng cáo cho Viện kiểm sát và các đương sự liên quan; chờ hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị của mọi bên; cuối cùng toà sơ thẩm gửi hồ sơ lên và toà phúc thẩm thụ lý.
Bài này vẽ toàn cảnh để bạn biết mình đang ở đâu và bước tiếp theo là gì, thay vì chờ đợi trong mù mờ. Mỗi chặng có những rủi ro riêng, được nói kỹ trong các bài khác của chuyên mục; ở đây tập trung vào trình tự, ai làm gì, và vì sao có những khoảng chờ tưởng như vô lý. Trình tự theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; vụ hành chính và hình sự có cấu trúc tương tự nhưng khác ở một số điểm, đặc biệt là án phí trong vụ hình sự.
Năm chặng nhìn từ trên xuống
Để dễ hình dung, có thể xem kháng cáo như một tập hồ sơ được chuyền tay qua năm trạm:
- Trạm kiểm tra: toà án đã xử sơ thẩm nhận đơn, xem người kháng cáo có quyền không, đơn có đủ nội dung không, còn trong hạn không. Đơn chưa đạt thì yêu cầu sửa; đơn quá hạn thì tách ra xét riêng.
- Trạm tạm ứng: toà gửi thông báo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm, người kháng cáo nộp tiền ở cơ quan thi hành án dân sự và giao biên lai lại cho toà. Người được miễn đi thẳng sang trạm sau.
- Trạm thông báo: toà sơ thẩm gửi văn bản thông báo việc kháng cáo cho Viện kiểm sát cùng cấp và các đương sự có liên quan; họ có quyền gửi ý kiến bằng văn bản.
- Trạm chờ: toà sơ thẩm đợi hết thời hạn kháng cáo của mọi đương sự và thời hạn kháng nghị của Viện kiểm sát, kể cả Viện kiểm sát cấp trên.
- Trạm chuyển: toà sơ thẩm gửi toàn bộ hồ sơ vụ án, đơn kháng cáo, kháng nghị nếu có và tài liệu kèm theo lên toà cấp phúc thẩm; toà phúc thẩm vào sổ thụ lý và thông báo.
Bạn có mặt chủ động ở trạm một và trạm hai. Ở ba trạm sau, bạn chủ yếu nhận thông tin và chuẩn bị. Biết điều này giúp bạn không lo lắng khi thấy mình không phải làm gì trong vài tuần, và không lơ là ở hai trạm đầu, nơi một sơ suất nhỏ có thể làm kháng cáo dừng hẳn.
Chặng đầu: vì sao không nên bỏ đi ngay sau khi nộp đơn
Nhiều người nộp đơn xong là coi như đã xong trách nhiệm của mình. Thật ra chặng đầu kéo dài cho tới khi toà xác nhận đơn hợp lệ, và trong khoảng đó toà có thể gửi yêu cầu sửa đổi, bổ sung với thời hạn ngắn. Nếu bạn không nhận được, hoặc nhận mà để đó, đơn sẽ bị trả lại.
Cách làm thực tế là sau vài ngày làm việc, chủ động liên hệ bộ phận nhận đơn của toà, đưa số biên nhận, hỏi đơn đã được kiểm tra chưa và có yêu cầu gì không. Câu hỏi này không làm phiền ai, và nó giúp bạn phát hiện sớm những vấn đề như thiếu chữ ký hay thiếu giấy uỷ quyền.
Nếu đơn của bạn nộp sát hạn hoặc quá hạn, chặng này có thêm một nhánh: đơn quá hạn được toà sơ thẩm gửi lên toà cấp phúc thẩm để một hội đồng xét việc chấp nhận kháng cáo quá hạn. Chỉ khi được chấp nhận, kháng cáo mới quay về đi tiếp các chặng sau. Chi tiết của nhánh này thuộc bài về thời hạn kháng cáo.
Chặng thông báo: khi bên kia biết bạn kháng cáo
Sau khi chấp nhận đơn kháng cáo hợp lệ, nghĩa là đơn đã đạt và tạm ứng đã nộp hoặc được miễn, toà sơ thẩm thông báo bằng văn bản cho Viện kiểm sát cùng cấp và những đương sự có liên quan đến kháng cáo. Đây là bước bảo đảm công bằng: những ai có quyền lợi bị ảnh hưởng nếu bản án bị sửa đều được biết và có cơ hội lên tiếng.
Người nhận thông báo có quyền gửi văn bản nêu ý kiến của mình về nội dung kháng cáo cho toà cấp phúc thẩm, kèm tài liệu, chứng cứ bổ sung nếu có; những văn bản này được đưa vào hồ sơ vụ án. Với bạn, điều đó có nghĩa là khi vụ án lên phúc thẩm, trong hồ sơ có thể đã có ý kiến phản bác của bên kia. Đó là chuyện bình thường của tố tụng, không phải dấu hiệu xấu.
Chặng này cũng là lúc một số vụ việc xoay chiều: bên kia biết bạn kháng cáo và chủ động liên hệ để thương lượng. Thoả thuận trong giai đoạn phúc thẩm vẫn có giá trị nếu được toà công nhận. Nếu đến lượt bạn là người nhận thông báo vì bên kia kháng cáo, cách chuẩn bị văn bản ý kiến được nói ở chuyên mục về bổ sung, rút kháng cáo và khi bên kia kháng cáo.
Chặng chờ: vì sao hồ sơ chưa được chuyển ngay
Đây là chặng làm nhiều người sốt ruột nhất. Đơn đã hợp lệ, tiền đã nộp, nhưng hồ sơ chưa được chuyển lên toà cấp trên. Lý do là toà sơ thẩm phải chờ hết thời hạn kháng cáo của tất cả đương sự, không chỉ của riêng bạn, và hết thời hạn kháng nghị của Viện kiểm sát. Viện kiểm sát cùng cấp và Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có thời hạn kháng nghị khác nhau, và thời hạn của cấp trên dài hơn.
Nếu toà chuyển hồ sơ ngay khi có một đơn kháng cáo, rồi vài ngày sau lại có thêm kháng cáo hoặc kháng nghị khác, hồ sơ sẽ phải chuyển bổ sung, gây chậm và rối. Chờ hết mọi thời hạn để chuyển một lần là cách bảo đảm toà phúc thẩm có trong tay bức tranh đầy đủ ngay từ đầu.
Trong khoảng chờ này, nếu có đương sự khác kháng cáo quá hạn, việc xét kháng cáo quá hạn cũng có thể làm thời gian kéo dài thêm. Bạn có thể hỏi toà sơ thẩm xem vụ án còn chờ thời hạn nào, có kháng cáo, kháng nghị nào khác không. Thông tin này giúp bạn ước lượng thời điểm hồ sơ được chuyển, và biết phạm vi những gì toà phúc thẩm sẽ xem xét.
Bảng tra nhanh: chặng nào, ai làm, bạn nhận gì
Bảng dưới gom lại để bạn tra cứu khi nhận được một văn bản và muốn biết mình đang ở chặng nào.
| Chặng | Ai làm chính | Văn bản bạn có thể nhận | Việc của bạn |
|---|---|---|---|
| Kiểm tra đơn | Toà sơ thẩm | Yêu cầu sửa đổi, bổ sung; văn bản trả lại đơn | Sửa đúng, trong hạn; hỏi tiến độ |
| Tạm ứng án phí | Người kháng cáo, cơ quan thi hành án dân sự | Thông báo nộp tạm ứng; biên lai | Nộp tiền, giao biên lai cho toà |
| Thông báo kháng cáo | Toà sơ thẩm | Thông báo việc kháng cáo của bên khác nếu có | Đọc, cân nhắc gửi văn bản ý kiến |
| Chờ hết thời hạn | Toà sơ thẩm, Viện kiểm sát | Thông báo kháng nghị nếu Viện kiểm sát kháng nghị | Chuẩn bị tài liệu, chứng cứ |
| Chuyển hồ sơ, thụ lý | Toà sơ thẩm, toà phúc thẩm | Thông báo thụ lý phúc thẩm | Kiểm tra thông tin, theo dõi lịch |
Nếu bạn nhận một văn bản không khớp với chặng nào trong bảng, ví dụ quyết định liên quan tới thi hành án, hãy đọc kỹ tiêu đề văn bản và hỏi toà hoặc người làm nghề, vì có thể đó là việc song song chứ không thuộc tiến trình kháng cáo.
Trong lúc chờ hồ sơ được chuyển: nên làm gì
Khoảng thời gian chờ không phải là thời gian chết. Đây là lúc chuẩn bị tốt nhất cho phúc thẩm:
- Đọc lại bản án sơ thẩm, gạch ra những điểm bạn kháng cáo và căn cứ của từng điểm.
- Gom tài liệu, chứng cứ mới nếu có; ghi rõ vì sao trước đây chưa nộp được, vì toà phúc thẩm sẽ hỏi.
- Giữ một bìa hồ sơ kháng cáo: đơn, biên nhận, thông báo nộp tạm ứng, biên lai, mọi văn bản của toà.
- Cập nhật địa chỉ, số điện thoại với toà nếu có thay đổi.
- Cân nhắc có cần luật sư cho giai đoạn phúc thẩm không; nếu thuộc diện, liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh.
- Theo dõi tình hình thi hành án nếu có phần bản án phải thi hành ngay.
Những việc trên giúp bạn bước vào giai đoạn phúc thẩm với một hồ sơ gọn gàng. Thủ tục của phiên phúc thẩm và cách trình bày tại phiên là chủ đề của chuyên mục khác.
Dấu hiệu cần hỏi lại toà ngay, đừng chờ thêm
Nộp đơn đã lâu mà chưa nhận văn bản nào. Không có yêu cầu sửa đổi, không có thông báo nộp tạm ứng, cũng không có thông báo được miễn. Có thể giấy tờ đã gửi tới địa chỉ cũ hoặc bị người khác nhận thay. Mang số biên nhận tới bộ phận nhận đơn để hỏi.
Đã giao biên lai nhưng không có gì tiếp theo. Hỏi toà đã ghi nhận biên lai chưa và đã gửi thông báo về việc kháng cáo cho các bên chưa. Giữ bản sao biên lai có xác nhận đã nộp toà để đối chiếu.
Nhận được văn bản của cơ quan thi hành án về bản án đang kháng cáo. Có thể đó là phần bản án được thi hành ngay theo luật, hoặc có nhầm lẫn về phần đã có hiệu lực. Hỏi toà sơ thẩm xác nhận phần nào đang bị kháng cáo, rồi trao đổi với cơ quan thi hành án.
Nghe bên kia nói hồ sơ đã lên toà cấp trên mà mình chưa nhận thông báo thụ lý. Hỏi toà sơ thẩm ngày chuyển hồ sơ và toà nhận, rồi liên hệ toà cấp phúc thẩm để kiểm tra địa chỉ nhận giấy tờ của mình.
Câu hỏi thường gặp
Từ lúc nộp đơn kháng cáo đến khi toà phúc thẩm thụ lý mất bao lâu?
Không có con số chung, vì phụ thuộc thời gian kiểm tra đơn, thời hạn nộp tạm ứng, thời hạn kháng cáo, kháng nghị của mọi bên và khối lượng việc của toà. Hỏi toà sơ thẩm vụ án còn chờ thời hạn nào là cách ước lượng sát nhất.
Bên kia có biết mình kháng cáo không?
Có. Sau khi chấp nhận đơn kháng cáo hợp lệ, toà sơ thẩm thông báo bằng văn bản cho các đương sự có liên quan và Viện kiểm sát cùng cấp. Họ có quyền gửi văn bản ý kiến về kháng cáo của bạn.
Có thể gửi thêm chứng cứ trong lúc hồ sơ chưa được chuyển không?
Có thể gửi tài liệu, chứng cứ bổ sung theo quy định; hỏi toà sơ thẩm nên gửi ở đâu tại thời điểm đó. Việc bổ sung, thay đổi nội dung kháng cáo có giới hạn riêng, nên đọc kỹ trước khi gửi.
Viện kiểm sát có kháng nghị thì mình có được biết không?
Có. Quyết định kháng nghị được gửi cho các đương sự có liên quan. Kháng nghị là kênh riêng của Viện kiểm sát, có thể cùng lúc với kháng cáo của bạn hoặc của bên kia.
Toà sơ thẩm có quyền giữ hồ sơ lại không chuyển lên không?
Toà sơ thẩm phải gửi hồ sơ lên toà cấp phúc thẩm trong thời hạn luật định sau khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. Nếu thấy quá lâu, bạn có quyền hỏi tiến độ và, khi cần, khiếu nại theo thủ tục tố tụng.