Kháng cáo toàn bộ nghĩa là đề nghị toà phúc thẩm xem xét lại mọi phần của bản án liên quan tới bạn; kháng cáo một phần là chỉ ra cụ thể những mục trong phần quyết định mà bạn không đồng ý. Toà phúc thẩm xét lại phần bị kháng cáo, kháng nghị và phần có liên quan; phần còn lại có hiệu lực khi hết hạn kháng cáo, kháng nghị. Chọn phạm vi vì vậy là chọn phần nào của bản án sẽ còn được bàn lại.
Nhiều người kháng cáo toàn bộ cho chắc, rồi lúc chuẩn bị phiên phúc thẩm mới thấy những phần mình từng có lợi cũng bị bàn lại khi bên kia phản bác, hoặc lý do kháng cáo dàn trải tới mức toà khó thấy điểm chính. Ngược lại, khoanh phạm vi quá hẹp mà thời hạn kháng cáo đã hết thì không mở rộng được nữa. Bài này giúp bạn chọn phạm vi có chủ đích.
Bản án được chia thành nhiều phần quyết định, và mỗi phần có thể tách ra
Phần quyết định của một bản án dân sự thường gồm nhiều mục đánh số: chấp nhận hoặc không chấp nhận từng yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập; buộc ai trả cho ai bao nhiêu, lãi chậm trả thế nào; xử lý tài sản, chi phí tố tụng như chi phí giám định, định giá; án phí sơ thẩm. Án ly hôn có các mục về quan hệ hôn nhân, con chung, cấp dưỡng, tài sản, nợ chung. Án hình sự có các mục về tội danh, hình phạt, trách nhiệm dân sự, vật chứng, án phí.
Mỗi mục này có thể là đối tượng kháng cáo riêng. Bạn có thể đồng ý cho ly hôn nhưng không đồng ý giao con cho bên kia; đồng ý trả nợ gốc nhưng không đồng ý mức lãi; đồng ý tội danh nhưng xin giảm hình phạt. Viết đơn theo đúng số mục giúp toà phúc thẩm, Viện kiểm sát và bên kia hiểu ngay bạn muốn gì.
Cách làm thực tế: chép phần quyết định ra một tờ giấy, đánh dấu đồng ý hoặc không đồng ý bên cạnh từng mục, và với mỗi mục không đồng ý, viết một câu về điều bạn muốn toà sửa thành. Sau bước này, phạm vi kháng cáo thường tự lộ ra.
Phần không bị kháng cáo sẽ ra sao
Phần bản án không bị ai kháng cáo, không bị Viện kiểm sát kháng nghị sẽ có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết hạn kháng cáo, kháng nghị. Nó có thể được đưa ra thi hành, ví dụ việc ly hôn có hiệu lực, hoặc khoản tiền không ai tranh cãi bắt đầu phải trả. Câu hỏi chi tiết phần nào có hiệu lực, thi hành từ khi nào đã có bài riêng ở mảng hiệu lực bản án; ở đây chỉ lưu ý hệ quả khi chọn phạm vi.
Nếu bạn chỉ kháng cáo phần nuôi con, quan hệ hôn nhân đã chấm dứt khi hết hạn, và bạn không thể nhân lúc phúc thẩm mà xin đổi ý về việc ly hôn. Nếu bạn chỉ kháng cáo mức lãi, nghĩa vụ trả nợ gốc đã ổn định. Đây là lợi thế: những gì bạn chấp nhận được sẽ chốt lại, không còn treo thêm nhiều tháng.
Cần lưu ý rằng bên kia cũng có quyền kháng cáo và có thể chọn phạm vi khác bạn. Một phần bạn bỏ qua có thể vẫn bị đưa lên phúc thẩm vì bên kia kháng cáo, khi đó bạn tham gia với tư cách người bị kháng cáo và vẫn được trình bày ý kiến.
Viện kiểm sát cũng có thời hạn kháng nghị riêng, với Viện kiểm sát cấp trên thường dài hơn thời hạn kháng cáo của đương sự. Vì vậy một phần bạn tưởng đã yên vẫn có thể bị kháng nghị trong khoảng thời gian đó; chỉ khi mọi thời hạn đã qua mà không ai kháng cáo, kháng nghị, phần đó mới thật sự ổn định.
Phần có liên quan: vì sao toà phúc thẩm có thể xem cả mục bạn không kháng cáo
Luật cho toà phúc thẩm xem xét phần bị kháng cáo và cả phần có liên quan tới nó. Lý do là nhiều mục trong bản án gắn chặt vào nhau: muốn sửa mục này thì buộc phải điều chỉnh mục kia. Án phí và chi phí tố tụng là ví dụ dễ thấy nhất, vì chúng được tính theo kết quả các yêu cầu; kháng cáo thành công phần nội dung thì phần án phí cũng được tính lại dù đơn không nhắc tới.
Ví dụ giả định trong vụ ly hôn: người chồng chỉ kháng cáo việc toà xác định một khoản vay là nợ chung. Nếu toà phúc thẩm chấp nhận đó là nợ riêng, phần chia tài sản chung có thể phải tính lại vì toà sơ thẩm đã trừ khoản nợ đó trước khi chia. Như vậy phần chia tài sản là phần có liên quan, dù người chồng không ghi trong đơn.
Vì vậy khoanh phạm vi hẹp không bảo đảm phần còn lại đứng yên hoàn toàn. Khi viết đơn, nên tự hỏi: nếu yêu cầu của mình được chấp nhận, những mục nào khác bắt buộc phải thay đổi theo. Nêu luôn hệ quả đó trong đơn để toà thấy bạn đã tính tới, thay vì để toà tự suy ra.
Khi nào nên kháng cáo một phần, khi nào kháng cáo toàn bộ
Bảng dưới là gợi ý theo tình huống thường gặp, không phải quy tắc. Mỗi vụ có chứng cứ và lợi ích riêng; nếu tài sản lớn hoặc có yếu tố hình sự, nên bàn với luật sư.
| Tình huống | Gợi ý phạm vi | Lý do |
|---|---|---|
| Thắng phần lớn, chỉ thua một khoản cụ thể | Một phần, đúng khoản đó | Giữ phần đã thắng, lý do kháng cáo tập trung |
| Toà bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện | Toàn bộ phần liên quan yêu cầu bị bác | Không còn gì để giữ, cần mở lại toàn bộ |
| Toà vi phạm thủ tục nghiêm trọng, như không triệu tập hợp lệ | Toàn bộ, đề nghị huỷ để xử lại | Vi phạm thủ tục ảnh hưởng tới cả bản án |
| Đồng ý ly hôn, không đồng ý giao con hoặc mức cấp dưỡng | Một phần: nuôi con, cấp dưỡng | Quan hệ hôn nhân nên chấm dứt dứt điểm |
| Án hình sự, bị cáo thừa nhận hành vi | Phần hình phạt hoặc phần bồi thường | Giữ thái độ thành khẩn, nêu tình tiết giảm nhẹ |
| Chưa rõ mình thua ở điểm nào vì chưa đọc kỹ nhận định | Chưa nên quyết; đọc lại bản án trước | Đơn chung chung khó được chấp nhận |
Câu hỏi nên kháng cáo hay không, được mất thế nào, thuộc danh mục cân nhắc trước khi kháng cáo; bảng trên chỉ trả lời câu hỏi phạm vi khi bạn đã quyết định kháng cáo.
Ghi phạm vi kháng cáo trong đơn cho rõ
Đơn kháng cáo phải nêu rõ kháng cáo toàn bộ hay một phần bản án. Các bước sau giúp phần này không bị toà yêu cầu sửa:
- Ghi số, ngày bản án và tên toà đã xử đúng như trên bản án.
- Ghi rõ "kháng cáo một phần bản án" hoặc "kháng cáo toàn bộ bản án". Nếu một phần, liệt kê theo số mục trong phần quyết định, ví dụ "mục 2 về nghĩa vụ trả lãi và mục 4 về án phí".
- Với mỗi mục, viết một câu yêu cầu: đề nghị sửa thành nội dung gì, hoặc huỷ để xử lại.
- Nêu lý do ngắn gọn cho từng mục; lý do chi tiết có thể trình bày thêm bằng văn bản sau.
- Nếu có phần có liên quan sẽ phải thay đổi theo, ghi một câu ghi nhận điều đó.
- Đọc lại và hỏi: người không biết vụ án đọc đơn có hiểu mình muốn gì không.
Một đơn ghi "kháng cáo toàn bộ vì bản án không khách quan" mà không nói sửa thế nào là đơn yếu nhất có thể có. Lý do kháng cáo và cách viết thuộc danh mục riêng, nên đọc thêm ở đó.
Mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi sau khi đã nộp đơn
Người kháng cáo có quyền thay đổi, bổ sung nội dung kháng cáo trước khi bắt đầu phiên phúc thẩm hoặc ngay tại phiên. Giới hạn quan trọng là nếu thời hạn kháng cáo đã hết, phần thay đổi, bổ sung không được vượt quá phạm vi kháng cáo ban đầu. Nói cách khác, khoanh hẹp thì dễ, mở rộng chỉ an toàn khi còn trong hạn.
Điều này dẫn tới một cách làm thận trọng: nếu bạn còn phân vân giữa hai mục, có thể đưa cả hai vào đơn khi còn hạn, rồi rút bớt một mục sau khi đã cân nhắc kỹ. Rút một phần kháng cáo có hệ quả riêng, như phần đã rút có thể có hiệu lực; bài về bổ sung, thay đổi, rút kháng cáo trình bày chi tiết.
Trong án hình sự, nguyên tắc tương tự được áp dụng cho việc thay đổi kháng cáo theo hướng có lợi hay bất lợi cho bị cáo; bị hại muốn bổ sung yêu cầu tăng hình phạt sau khi đã hết hạn kháng cáo thường không được chấp nhận. Vì vậy, nên chốt phạm vi trong những ngày đầu của thời hạn, chừa thời gian cho việc điều chỉnh.
Phạm vi kháng cáo trong án hình sự: tội danh, hình phạt hay bồi thường
Kháng cáo tội danh. Bị cáo cho rằng mình không phạm tội, hoặc hành vi chỉ cấu thành một tội nhẹ hơn. Đây là phạm vi rộng nhất, kéo theo việc xem xét lại chứng cứ về hành vi; nó cũng thường đi kèm yêu cầu về hình phạt và bồi thường vì ba phần này phụ thuộc nhau.
Kháng cáo hình phạt. Bị cáo thừa nhận hành vi, chỉ xin giảm mức hình phạt, xin hưởng án treo hoặc chuyển sang hình phạt khác. Phạm vi hẹp giúp đơn tập trung vào tình tiết giảm nhẹ và nhân thân, thay vì tranh cãi lại sự việc đã thừa nhận.
Kháng cáo phần bồi thường. Bị cáo, bị hại, nguyên đơn dân sự hoặc bị đơn dân sự không đồng ý với số tiền, cách tính, người phải trả. Khi chỉ kháng cáo phần này, phần tội danh và hình phạt có hiệu lực khi hết hạn nếu không bị kháng cáo, kháng nghị ở chỗ khác.
Kháng cáo xử lý vật chứng, tài sản. Thường của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc của bị cáo khi tài sản hợp pháp của mình bị tuyên tịch thu. Phạm vi này tách khá rõ khỏi phần hình phạt.
Câu hỏi thường gặp
Kháng cáo toàn bộ có làm mình mất phần đã thắng không?
Không tự động mất, vì toà phúc thẩm chỉ sửa theo hướng có căn cứ. Nhưng khi kháng cáo toàn bộ, phần đã thắng lại bị đưa ra bàn và bên kia có cơ hội phản bác; nếu bên kia cũng kháng cáo thì phần đó càng dễ bị xem xét lại.
Đã nộp đơn kháng cáo một phần, có thêm mục khác được không?
Được nếu thời hạn kháng cáo còn. Khi thời hạn đã hết, phần bổ sung không được vượt quá phạm vi kháng cáo ban đầu. Muốn thêm, nên làm văn bản bổ sung gửi toà ngay trong hạn và giữ bằng chứng ngày nộp hoặc ngày gửi.
Chỉ kháng cáo phần án phí có được không?
Được, án phí là một mục trong phần quyết định và có thể bị kháng cáo riêng khi bạn cho rằng toà tính sai người chịu hoặc sai căn cứ, hay bạn thuộc diện được miễn mà chưa được xem xét. Trường hợp này nên nêu rõ quy định về án phí bạn dựa vào.
Bên kia kháng cáo toàn bộ, mình có cần kháng cáo nữa không?
Khi bên kia kháng cáo, phần họ kháng cáo sẽ được xem xét và bạn được trình bày ý kiến. Nhưng nếu bạn muốn toà sửa một điểm theo hướng có lợi cho mình, bạn phải tự kháng cáo điểm đó trong hạn; ý kiến phản bác không thay được yêu cầu kháng cáo.
Kháng cáo một phần thì phần còn lại thi hành ngay chưa?
Phần không bị kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị, kể cả thời hạn của Viện kiểm sát cấp trên. Sau đó người được thi hành án có thể yêu cầu thi hành phần này, trừ phần có liên quan tới phần đang bị kháng cáo.
Trong án hình sự, bị cáo chỉ kháng cáo hình phạt thì tội danh có bị xem lại không?
Toà phúc thẩm xem xét phần bị kháng cáo và phần có liên quan. Nếu không có kháng cáo, kháng nghị về tội danh thì tội danh thường không bị đặt lại theo hướng bất lợi cho bị cáo. Toà phúc thẩm vẫn có thể xem xét theo hướng có lợi cho bị cáo theo quy định.